|
نماي سازماني و شرح مختصر واحدهاي عرضه خدمات بهداشتي
در تهيه طرحهاي گسترش نظام بهداشتي درماني کشور ، هر شهرستان به عنوان يک واحد جغرافيايي در نظر گرفته مي شود . اصولاً در شبکه بهداشتي درماني هر شهرستان به طور عمده سه نوع واحد اصلي شامل خانه بهداشت وپايگاه بهداشتي در روستان و شهر ، مراکز بهداشتي درماني شهري و روستايي و بيمارستان وجود دارد .
واحدي است که در روستا مستقر مي باشد و غالباً چند روستاي ديگر ( روستاهاي قمر ) را نيز پوشش مي دهد . ميانگين جمعيت تحت پوشش هر خانه بهداشت ۱۵۰۰ نفر است . بهورزان زن و مرد کارکنان خانه بهداشت را تشکيل مي دهند . ( ۲ ) بومي بودن بهورزان ، ارتباط دائم آنان با مردم ، مباني ثبت دقيق اطلاعات بهداشتي و نظارت مستمر بر فعاليت خانه هاي بهداشت از عوامل عمده پوشش مطلوب خانه هاي بهداشت است . وظيفه اصلي خانه بهداشت ، ارائه مراقبتهاي اوليه بهداشتي به جمعيت تحت پوشش مي باشد . مهمترين وظايف خانه بهداشت به شرح زير است : الف ) سرشماري سالانه از جمعيت تحت پوشش ب ) آموزش مردم و جلب مشارکت آنان در زمينه هاي مختلف ج ) ارائه خدمات بهداشت خانواده - مراقبتهاي دوران باردراي ، زايمان و شيردهي - مراقبت از کودکان زير پنج سال - مراقبت از دانش آموزان مدرسه ها - مراقبتهاي مربوط به تنطيم خانواده - واکسيناسيون - پي گيري موارد ترک و يا تاخير در مراجعه از طريق بازيد منزل
د ) خدمات مربوط به مبارزه با بيماريها شامل : - بيماريابي ، اجراي موازين پيشگيري و پي گيري درمان مواردي که بايد تحت مراقبت باشند مانند سل ، جذام ، مالاريا ، و ... - کمکهاي اوليه و درمانهاي علامتي ، بخصوص در مورد بيماريهاي خاص مانند عفونتهاي حاد تنفسي و بيماريهاي اسهالي
ه ) فعاليتهاي بهداشت محيط شامل : - بازديد از اماکن تهيه ، توزيع ، نگهداري و فروش مواد غذايي و مصرفي - بهداشت محيط مدارس - بهداشت محيط کارگاهها - پيشنهاد بهسازيهاي اساسي محيط - توجه به جمع آوري مواد زائد جامد و دفع بهداشتي زباله ها - کلرينه کردن آبهاي بهداشتي - مشارکت در اجراي پروژه هاي بهسازي و نگهداري آنها
و ) جمع آوري ، ثبت و نگهداري آمار و تنظيم گزارش
نيروي انساني خانه بهداشت
خانه بهداشت در نظام عرضه خدمات کشور واحد محيطي است که کارکنان بهداشتي جامعه که بهورز ناميده مي شوند آن را اداره مي کنند . به دلائل فرهنگي و جهت ارائه خدمت توسط نيروهاي همگن در هر خانه بهداشت يک بهورز زن و يک بهورز مرد وجود دارد که بهورز زن عمدتاً مسئول کارهايي است که در درون خانه بهداشت جريان دارد . ( پذيرش مراجعان ، مراقبت از افراد تحت پوشش ، واکسيناسيون ، ثبت داده ها ، درمانهاي اوليه و دادن دارو و ... ) و بهورز مرد به طور عمده مسئوليت فعاليت هايي که در خارج از خانه بهداشت ضروري است ، به عهده دارد ( پي گيري بيماران مبتلا به بيماريهاي واگيردارد ، بيماريابي ، بهداشت محيط ، واکسيناسيون و انجام مراقبتها در روستاهاي اقماري و ... ) البته اين تفکيک وظايف به هيچ وجه مانع از آن نيست که بهورز زن مثلاً بازديد از منازل مردم را يکي از وظايف اساسي خود بداند و يا بهورز مرد در داخل خانه بهداشت مراجعان را بپذيرد و از آنان مراقبت کند . بهورزان بايد حتماً بومي باشند . ترجيح دارد که بهورز از همان روستاي محل استقرار خانه بهداشت انتخاب شود ولي اگر ميسر نباشد از روستاهاي تحت پوشش انتخاب گردد . واحدي مستقر در روستاست که يک خانه بهداشت را در همان روستا و غالباً چند خانه بهداشت از روستاهاي ديگر را زير پوشش خود دارد . در مرکز بهداشتي درماني روستايي گروهي مرکب از پزشک ، کاردان ها يا تکنسينهاي بهداشت خانواده ، مبارزه با بيماريها ، بهداشت محيط ، بهداشت دهان و دندان و آزمايشگاه ، بهيار و کارکنان اداري با رهبري پزشک کار مي کنند . وظيفه اصلي مرکز بهداشتي درماني روستايي ، پشتيباني از خانه هاي بهداشت ، نظارت بر کار آنها و قبول ارجاعات و برقراري ارتباط مناسب با سطوح بالاتر است . در مراکز روستايي علاوه بر وظايفي چون انجام آزمايشهاي تشخيص طبي ، همکاري در آموزش نيروي انساني ، نمونه برداري از مواد غذايي ، توجه به بهداشت محيط کارگاهها و مدارس ، بررسيهاي آماري و تهيه گزارشها ، انجام وظايف زير نيز پيش بيني شده است : الف ) درمان بيماران سرپايي و بيماريابي از ميان مواردي است که توسط خانه هاي بهداشت ارجاع داده مي شوند . تعيين برنامه درمان موارد مبتلا و دستور نحوه پي گيري آنها در خانه هاي بهداشت نظارت بر فعاليت خانه هاي بهداشت در زمينه بهداشت خانواده ، مبارزه با بيماريها و بهداشت محيط ارائه خدمات بهداشت دهان دندان ، فشار خون و ديابت در برخي از مراکز بهداشتي درماني بهسازيهاي اساسي محيط و نمونه برداري از آب مشارکت در اجراي پروژه هاي بهداشتي و نظارت بر آنها پشتيباني خانه هاي بهداشت از نظر تامين و تدارک مواد ، وسايل و دا در هر مرکز تسهيلات زايماني را سه کاردان مامايي ، سه تميزکار و يک راننده آمبولانس در تمام ۲۴ ساعت به زايمانهاي طبيعي کمک مي کند و موارد پيچيده و دشوار را به نزديکترين بخش بيمارستاني اعزام مي کنند . خدمات تنظيم خانواده و از جمله گذاردن آي يو دي از جمله ديگر خدمات هر مرکز تسهيلات زايماني ا واحدي است مستقر در شهر که به طور متوسط جمعيتي حدود ۱۲۰۰۰ نفر را پوشش مي دهد . در مراکز شهري معمولاً کاردان يا تکنيسين پرتونگاري به سياهه نيروي انساني مراکز روستايي اضافه ميشود . وظيفه اصلي مرکز بهداشتي ، درماني شهري ، ارائه مراقبتهاي اوليه بهداشتي به جمعيت تحت پوشش و در صورت لزوم ارجاع بيماران به بيمارستان است . فهرست وظايف اين مراکز در زير آمده است : الف ) درمان بيماران سرپايي ، بيماريابي از ميان مراجعان ، مشخص کردن مواردي که بايد تحت مراقبتهاي ويژه قرار گيرند و آموزش بهداشت به بيماران ب ) بهداشت دهان و دندان و خدمات دندانپزشکي پ ) بهداشت خانواده مشتمل بر آموزش بهداشت و - مراقبتهاي قبل از ازدواج - مراقبتهاي دوران بارداري - مراقبتهاي بعد از زايمان و دوران شيردهي - راهنمايي براي فاصله گذاري بين فرزندان ، تهيه پاب اسمير و در صورت لزوم گذاردن آي يو دي ( I.U.D ) - مراقبتهاي کودکان زير پنج سال - مراقبتهاي دانش آموزان - مراقبتهاي ويژه گروههاي سني آسيب پذير ( کودکان و مادران ) - واکسيناسيون - پي گيري موارد ترک يا تاخير در مراجعه از طريق بازديد منزل - کمکهاي درماني ت ) مبارزه با بيماريها مشتمل بر آموزش بهداشت و : - اجراي برنامه هاي ريشه کني و مبارزه با بيماريهاي که برنامه کشوري دارند . - پي گيري بيماراني که از نظر مراجعه مداوم يا کنترل درمان بايد تحت مراقبت باشند ، مانند مالاريا ، سل و جذام - اجراي موازين پيشگيري در محيط و اطرافيان فرد مبتلا به بيماريهاي واگيردارد - مراقبت از دانش آموزان ث ) بهداشت محيط ، مواد غذايي و مصرفي مشتمل بر آموزش بهداشت و : - بازديد از اماکن عمومي - بازديد از اماکن تهيه ، توزيع و نگهداري و فروش مواد غذايي و مصرفي - نمونه برداري از مواد غذايي و مصرفي - نمونه برداري از آب - بهداشت محيط مدارس - بهداشت محيط کارگاهها و کارخانه ها - سنجش عوامل زيان آور محيط کار - سنجش عوامل ايمني کار - توجه به دفع بهداشت زباله ج ) انجام آزمايشهاي تشخيص طبي چ ) همکاري در زمينه آموزش نيروي انساني پزشکي ح ) جمع آوري ، ثبت ، طبقه بندي ، بررسيهاي اوليه و نگهداري اطلاعات و آمار و تنظيم گزارشها واحدي است که مسئوليت برنامه ريزي و نظارت بر فعاليت مراکز بهداشتي – درماني ( و نيز مرکز آموزش بهورزي و خانه هاي بهداشت ) و پشتيباني از آنها را به عهده دارد و در آن به طور عمده پزشک عمومي با آموزش يا تجربه خدمات بهداشتي و مجموعه اي از کارشناسان خدمات بهداشتي و آزمايشگاه منظور شده اند . وظايفي که اين واحد به عهده دارد عبارتست از : - برنامه ريزي - آموزش و پژوهش - پشتيباني فني و تدارکاتي از مراکز بهداشتي – درماني - ارائه خدمات خاص بهداشتي که انجام آنها توسط مراکز بهداشتي – درماني مقدور نيست . - انجام خدمات پاراکلينيکي و آزمايشهاي لازم از نمونه هاي آب ، فاضلاب و مواد غذايي - انجام بررسيهاي اپيدميولوژيک در زمينه بيماريهاي شايع و بومي - اجراي مقررات بين المللي در مورد بيماريهاي قرنطينه اي در نقاط مرزي - اعمال ضوابط و مقررات بهداشت محيط - تهيه نقشه و نظارت و کمک فني در اجراي آنها براي توسعه برنامه هاي بهداشت محيط - کنترل ضوابط حفاظتي وسايل کار و عوامل زيان آور محيط کار - کنترل گزارشهاي رسيده از مراکز بهداشتي – درماني و تحليل آنها
واحدي است که به صورت بيمارستان عمومي و حداقل داراي چهار بخش تخصصي ، جراحي عمومي، داخلي ، کودکان و زنان و زايمان همراه با بخش هاي پاراکلينيکي ، اورژانس و پلي کلينيک تخصصي است و مي تواند محل ارجاع بيماراني باشد که از مراکز بهداشت درماني گسيل مي شوند . |
