|
روز جهانی صلیب سرخ ( هلال احمر )
* تاریخچه جمعیت هلال احمر ایران نخستين كوشش ايرانيان براي پيوستن به كنوانسيونهاي بينالمللي در مورد تشكيلات بينالمللي صليب سرخ به دوران پادشاهي ناصرالدين شاه قاجار باز ميگردد. ايران در زمان حكومت او و در دسامبر سال ۱۸۷۴/شوال ۱۲۹۱ ، كنوانسيون مصوب ۱۸۶۴ ژنو را پذيرفت . اما عملاً براي دهها سال پس از اين تاريخ هيچگونه اقدامي براي تأسيس مؤسسه، يا سازماني كه عامل اجرايي اين كنوانسيون در ايران باشد صورت نگرفت. در طي اين سالها، جديترين كوشش ايران در اين زمينه، اعزام نمايندهاي به سومين كنفرانس بينالمللي صليب سرخ در ژنو در سال بود. در اين كنفرانس، عبدالصمد ممتازالسلطنه سياستمدار و وزير مختار وقت ايران در پاريس، نقش بسيار مهمي در تبيين نگرش جوامع اسلامي به نشان بينالمللي صليب سرخ داشت و توانست موافقت كنفرانس را در پذيرش نشان شير خورشيد سرخ به عنوان نشان رسمي دولت ايران براي جمعيت خود اخذ نمايد . این نشان چند سال بعد از این زمان مورد تأیید کنفرانس دیپلماتیک صلیب سرخ در ژنو نیز قرارگرفت . اگر چه همچنان هیچ نهادی از سوی دولت ایران برای انجام وظایف مربوط به صلیب سرخ بوجود نیامد . فعالیت های مربوط به این مؤسسه تنها در اثر کوششهای شخصی افراد و به صورت غیرمتواتر انجام می شود . از جمله ، تلاشهای دکتر امیرخان اعلم ( مشهور به امیراعلم ، از جمله دانش آموختگان ایرانی در اروپا در رشته پزشکی و از بنیانگذاران چند بیمارستان به سبک غربی در ایران ) در خلال جنگ های داخلی ایران بین مستبدین و مشروطه خواهان در سالهای پس از پیروزی انقلاب مشروطیت ایران بود . تأسیس و تثبیت ( ۱۳۰۱ - ۱۳۲۷ ) نخستین رویکرد تشکیل مؤسسه خیریه امدادی در ایران تحت حمایت دولت در سال ۱۳۰۱ ش/۱۹۲۳ میلادی صورت گرفت . در این سال به کوشش دکتر امیراعلم اقداماتی برای تأسیس شیر و خورشید با حمایت دولت صورت گرفت ، اگر چه فشار بین المللی نیز بویژه از سوی صلیب سرخ جهانی در این زمینه بی تأثیر نبوده است ، چرا که دولت ایران از زمان پذیرش کنوانسیون ۱۸۶۴ ژنو ، عملاً هیچ کاری در این باره صورت نداده بود . جمعیت شیر و خورشید سرخ نخستین و بزرگترین جمعیت خیریه ایران است که عهده دار وظایف مهم و متعددی در مسائل مربوط به امداد رسانی در حوادث غیرمترقبه و امدادی ، تأسیس بیمارستان و درمانگاه ، تهیه دارو و تجهیزات پزشکی ، تربیت پرستار ، نگهداری از کودکان بی سرپرست ، ارائه برنامه های ویژه برای جوانان و برخی فعالیت های عمرانی در داخل و خارج از کشور بوده است . کلیه فعالیت های این جمعیت از بدو پیدایش آن در ایران بر اساس کنوانسیون ها ، پروتکل های الحاقی به این کنوانسیون ها و قراردادهای بین المللی مختلفی بوده است که در ادوار مختلف برای تشکیلات بین المللی صلیب سرخ و نیز در زمینه ی همکاریهای بین المللی تهیه شده است و این موضوع ، در اساسنامه های مختلفی که در ادوار گوناگون برای این جمعیت تهیه شده مورد تأکید قرار گرفته است . کهن ترین این کنوانسیون ها ، کنوانسیون صلیب سرخ ، مصوب ۱۸۶۴ میلادی /ش۱۲۴۳ میلادی در شهر ژنو سوئيس و قراردادهای تکمیلی آن ، از جمله کنوانسیون بین المللی امداد ، مصوب ۱۹۲۷ میلادی / ش ۱۳۰۶ در همین شهر است و در واقع اساسی ترین مرجع برای تدوین وظایف جمعیت ها نیز مجموعه کنوانسیوهای چهارگانه ی ژنو در حمایت از مجروحان ،بیماران ، اسرا و اشخاص غیرنظامی در جنگ ها می باشند . در سال ۱۳۰۱ ، دکتر امیراعلم مقررات وضع شده از سوی صلیب سرخ جهانی برای جمعیت ها را ترجمه و در اختیار احمد شاه قاجار ، پادشاه وقت ایران قرارداد تا شاه آن را مطالعه کرده و مقدمات تشکیل جمعیت فراهم شود . بر اساس این متن ترجمه شده ،نظامنامه اساسی ( اساسنامه ) جمعیت شیرو خورشید سرخ ایران تهیه و در حوت ۱۳۰۱ شمسی به امضای ولیعهد ، محمد حسن میرزای قاجار رسید . این اساسنامه در ۱۰ فصل و ۶۰ ماده تهیه شده و برابر مقدمه ی آن ، ریاست افتخاری جمعیت با ولیعهد بود . اگر چه به روایت دکتر امیراعلم ، شاه و ولیعهد با طفره رفتن های مکرر ، از شرکت در مجلس که به منظور افتتاح جمعیت برپا شده بود ، خودداری کردند ، اما نخستین جلسه رسمی کمیته مرکزی جمعیت در مرداد ماه سال ۱۳۰۲ تشکیل گردید . اعضای این کمیته مرکزی ،از میان بنیانگذاران و یاری رسانندگان به جمعیت و درجلسه عمومی جمعیت انتخاب می شدند . این اقدام ایران ، به عنوان نخستین گام ایرانیان در تأسیس جمعیت ملی خود بازتاب بین المللی نیز داشت . اگر چه باز هم بنا به نوشته دکترامیراعلم تا ۱۳۰۳ هیچ گونه اقدامی در جهت سازماندهی این تشکیلات انجام نشد . در این سالها ، نخستین حرکت امدادی جمعیت ، کمک به زلزله زدگان تربت حیدریه بود که در زمانی که هنوز هیچ گونه امکاناتی در اختیار جمعیت نبود ، به همت دکتر امیراعلم صورت گرفت . از جمله این کارها تعیین هیئت مرکزی مؤسسه ، تشکیل هیئت های مختلف جمعیت در بعضی ایالت های کشور و نیز راه اندازی مجله ای ، به عنوان ارگان رسمی جمعیت به نام « شیر و خورشید سرخ » بود . در سال ۱۳۰۶ در جلسه ی هیئت مرکزی جمعیت ، به ترتیب حسن مستوفی الممالک ، سیاستمدار مشهور به عنوان رئیس و دکترامیراعلم به عنوان نایب رئیس اول جمعیت انتخاب شدند . در سال ۱۳۰۷ نیز نخستین اقدامات برای تشکیل جمعیت نسوان شیر و خورشید سرخ ایران صورت گرفت . طی سالهای بعد ، تشکیلات جمعیت رو به گسترش گذاشت و بسته به موقعیت افراد عضو جمعیت به کمک سانحه دیدگان و نیز نیازمندان می شتافت . از جمله این موارد ، کمک رسانی به زلزله زدگان شیروان در سال ۱۳۰۸ ش بود . در همین سال نیز کنفرانس دیپلماتیک ژنو درباره صلیب سرخ بین المللی ، نشان شیر و خورشید سرخ را در کنار نشان های هلال احمر و صلیب سرخ به عنوان نشان امدادی و دارای مصونیت در میادین نبرد به رسمیت شناخت . همچنین اقداماتی برای گسترش تشکیلات جمعیت صورت گرفت . از جمله سازمان جوانان جمعیت ، عهده هدار مسئولیت آموزش جوانان در جهت حس وظیفه شناسی و همکاری اجتماعی بوجود آمد . هم چنین اقداماتی نیز جهت تأسیس چند واحد بیمارستانی و تشکیل ترابری جمعیت صورت گرفت . بازشناسی و توسعه ( ۱۳۷۸- ۱۳۸۳ ) درسال ۱۳۷۸ تحولات و تعییرات وسیعی در ابعاد مختلف به وقوع پیوست . این دوره جمعیت که از آن به عنوان « دوران بازشناسی و توسعه » یاد می شود ، شامل تغییرات وسیع در ساختار و تشکیلات ، جایگاه و ارتباطات بین المللی ،نیروی انسانی ، قوانین و مقررات و بهبود روش هاست . از مهمترین اقدامات این دوران می توان به دور شدن جمعیت از جهت گیری های سیاسی کشور و پایبندی به اصول هفتگانه نهضت بین المللی صلیب سرخ و هلال احمر ( انسانیت ،بی غرضی ، بی طرفی ، عدم وابستگی ،خدمات داوطلبانه ، یگانگی و جهان شمولی ) اشاره کرد . با توجه به عزم جمعیت نسبت به تقویت امور امدادی ، معاونت امداد به سازمان امداد و نجات ارتقا یافت و تجهیزات جدیدی از جمله خودرو ،آمبولانس و چرخبال به آن اضافه شد . همچنین سیستم مخابراتی سازمان به امکانات مدرن تر مجهز شد . سازمان داوطلبان نیز در راستای اهداف نهضت بین المللی صلیب سرخ و هلال احمر ، مجدداً تشکیل و تقویت شد و دستورالعمل های دقیقی پیرامون نحوه ارائه خدمات به نیازمندان تدوین شد . معاونت امور جوانان به عنوان یکی دیگر از ارکان مهم جمعیت مجدداً به سازمان جوانان تشکیل شد . در عین حال قراردادهای جدیدی با آموزش و پروش ، آموزش عالی و دانشگاه آزاد اسلامی منعقد و در همین راستا « کانون های دانشجویی جوانان هلال احمر » در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی تشکیل شد . تشکیل کانون های دانشجویی که با استقبال فراوان و غیرمنتظره دانشجویان مواجه شد ، از بزرگترین موفقیت های جمعیت هلال احمر حتی در بین سایر جمعیت های دنیا تلقی می شود . با تشکیل معاونت حقوقی ، برنامه ریزی و امور مجلس ، اقدامات وسیعی در جهت بازگرداندن جایگاه حقوقی و همچنین اعتبار و اموال و املاک جمعیت به عمل آمد . همچنین با افزودن واژه درمان به عنوان معاونت توانبخشی ، ضمن تقویت فعالیت های توانبخشی ، امور مربوط به درمان که تقریباً به فراموشی سپرده شده بود ، دوباره مطرح شد . ( یادآور میشود ، با وجود تفکیک مراکز درمانی در سال ۱۳۵۷ ، جمعیت هلال احمر هنوز هم دارای ۲۶ مرکز درمانی در داخل و ۱۵ بیمارستان و درمانگاه در خارج از کشور است ) با توجه به پایین بودن متوسط سواد کارکنان جمعیت ، دراین مقطع ، مقرر شد از استخدام افراد کم سواد خودداری گردد و بسیاری از مدیران عامل در استان ها نیز از بین پزشکان انتخاب گردیدند . در همین حال به منظور تربیت نیروهای کارشناس و کاردان در امور امدادی و مدیریت سوانح ، « مرکز آموزش و تحقیقات جمعیت » که از سال ۱۳۷۴ شروع به کار نموده بود ، درسال ۱۳۸۱ با رسیدن به معیارهای مورد نظر در آموزش عالی ، به « موسسه آموزش عالی علمی کاربردی هلال ایران » ارتقا یافت . جمعیت در سال ۱۳۸۰ موفق شد مجدداً پس از ۱۰ سال مسئولیت هیأت پزشکی حج را به دست آورد ، ضمن اینکه برنامه هایی را نیز برای زائران سوریه و عتبات در دست اقدام دارد . همچنین با تعطیلی فعالیت های درمانی جمعیت در فجیره ، عجمان و بوسنی درمانگاه های تأسیس شده در افغانستان ، ازبکستان ، تاجیکستان ، نخجوان ، عراق و یک بیمارستان در لبنان به لیست مراکز درمانی جمعیت در خارج از کشور اضافه شد . در همین دوران ، طرح پیشنهادی جمعیت مبنی بر ایجاد تغییر در اساسنامه در جهت مردمی کردن آن از طریق نمایندگان محترم در مجلس شورای اسلامی مطرح و در سال ۱۳۸۲ به تصویب رسید و سرانجام انتخابات مجامع عمومی جمعیت در شهرستانها در فروردین ماه سال ۱۳۸۳ برگزار شد . در سطح بین المللی نیز ، فعالیت های فراوانی در زمینه احیای جایگاه جمعیت صورت گرفت و در همین راستا سومین اجلاس منطقه ای جمعیت های صلیب سرخ و هلال احمر خاور میانه و شمال آفریقا با حضور نزیدک به ۴۰ کشور و سازمان بین المللی به میزبانی جمعیت هلال احمر در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۰ در تهران برگزار شد . در حاشیه این اجلاس ، شرکت کنندگان از توانمندی های جمعیت بازدید کردند و مسئولین فدراسیون بین المللی جمعیت های صلیب سرخ و هلال احمر از ایران به عنون قطب اول امدادی در جهان و از نظر توانبخشی و تولیدات دارو و تجهیزات پزشکی جزو رده های نخستین یاد کردند . به دنبال افزایش اعتبار بین المللی جمعیت ، سرانجام پس از ۲۳ سال در سال ۱۳۸۰ ( جمعیت توانست به عضویت هیأت حاکمه فدراسیون انتخاب و در جریان درگیری های افغانستان ( در سال ۱۳۸۰ ) و همچنین بحران عراق به عنوان یکی از قطب ها و مراکز مهم امداد بین المللی برگزیده شود . بزرگترین عملیات امدادی جمعیت طی این دوره ، کمک رسانی به زلزله زدگان بود که در اثر زمین لرزه پنجم دیماه ۱۳۸۲ به کلی ویران گردید . |
