روزجهاني جذام

بيماري جذام از زمانهاي خيلي قديم انسان را رنج مي داده است اين بيماري زماني تمام قاره ها را درگير كرده و تصوير وحشتناكي از نقص عضو، طرد و جدا شدن از اجتماع را در ذهن بشر و تاريخ بجا گذاشته بود. آسیب اجتماعی آن هنوز هم ادامه دارد به نحوی که حتی شنیدن نام جذام برای برخی چندش‌آور است. در اروپا به مبتلایان گفته می‌شد که شما برای اجتماع مرده محسوب می‌شوید، آنان مجبور بودند لباسهای خاصی بپوشند و زنگوله‌ای به خود ببندند که عبور آنان از گذرها را هشدار دهد.

با اين حال سيماي اجتماعي جذام در طي دهه هاي اخير  تغيير كرده است بطوريكه بيماران بطور فزاينده اي در سرويس هاي خدمات بهداشت عمومي تحت درمان قرار مي گيرند.

يكي از مهمترين دستاوردهاي بهداشت عمومي در سالهاي اخير پيشرفت قابل  توجه در مبارزه عليه جذام از طريق بكارگيري وسيع درمان چند دارويي بوده است. كاربرد اين روش موجب بهبود تمامي بيماران و كاهش معضل بيماري دركشورهايي كه جذام بصورت بومي درآنها مطرح مي باشد ، گرديده است.

اين پيشرفت عمدتا” بدنبال قطعنامه مجمع جهاني بهداشت درسال 1991 حاصل شد كه بموجب آن تمام كشورهايي كه جذام درآنها اندميك مي بود به يك هدف جهاني كه” كاهش شيوع جذام به كمتر از يك مورد در ده هزار نفرجمعيت بود “ متعهد شدند. اين تلاش تحت عنوان حذف جذام بعنوان يك مشكل بهداشت همگاني تا سال 2000 مطرح گرديد.

اين نوع هدف گذاري از نظر تامين حمايتهاي سياسي جهت پيشبرد و دستيابي به نتايج مورد نظر بسيار مفيد بود. نتايج حاصل از تعيين اهداف فوق دراين واقعيت بخوبي منعكس است بطوريكه از سال 1985 تاكنون شيوع جذام در سطح جهاني به ميزان 90 درصد كاهش يافته و اين مهم از طريق درمان و بهبودي حدود چهارده ميليون بيمار جذامي در سطح جهاني بدست   آمده است . دراين راستا از سال 1371 كشور جمهوري اسلامي ايران با ميزان شيوع 4/0 در ده هزار نفرجمعيت وارد مرحله حذف بيماري در سطح كشوري شد و با بكارگيري گسترده خدمات درمان چند دارويي در كشور ميزان كشف موارد جديد نيز رو به كاهش گذاشت بطوريكه درحال حاضر اين ميزان به 09/0 درصد هزار نفر جمعيت رسيده است .

ميزان شيوع بيماري درسال 1383 ، 02/0 در ده هزار نفرجمعيت بوده و از سال 1376  تاكنون هيچ شهرستاني در كشور وجود نداشته كه به مرحله حذف بيماري دست نيافته باشد تا جاييكه :

جذام ديگر بعنوان يك مشكل بهداشتي در جامعه ما مطرح نيست.

* بيماري جذام كاملا درمان پذير است

جذام يكي از بيماريهاي ميكروبي است كه 90 درصد افراد نسبت به آن مصونيت دائمي دارند و چند درصد باقيمانده نيز بايستي در تماس نزديك ، طولاني و مكرر با فرد بيمار قرار گيرند تا مبتلا به جذام گردند.

اين بيماري در صورت تشخيص ديررس منجر به بروز تغيير شكل برگشت ناپذير اندام ها و معلوليت فيزيكي در فردمي گردد اين تغيير شكل ها از ديرباز از بيماري جذام يك انگ سنگين اجتماعي ساخته و سبب جدا سازي بيماران از خانواده و جامعه آنها مي شده است.

 متاسفانه درسالهاي دور ، بيماران  بدليل عدم دسترسي به درمان موثر و قطعي و عدم دريافت مراقبتهاي صحيح به درجاتي از معلوليت دچار شده و با توجه به تغيير شكلهاي آزار دهنده تمايل به دوري گزيدن از اجتمـــــــاع مي يافتند و تصور غلط اجتماع از مسري بودن اين افراد باعث هراس جامعه از آنها ميشد. حال آنكه معلولين باقيمانده از جذام مسري نيستند و مي توانند مانند ساير افراد، كنار خانواده و در جامعه به زندگي خود ادامه دهند.

در طي 20 سال گذشته ، بيماريابي و تشخيص زودرس ( با جلوگيري از پيشرفت بيماري و در نتيجه پيشگيري از بروز تغيير شكلهاي ناهنجار در اندامها و چهره) و درمان قطعي ( با استفاده از روش درمان چند دارويي) تصوير بيماري جذام را كاملا دگرگون ساخته است .

 بعبارت ديگر امروزه بيماران كشف شده سريعا” تحت درمان مناسب بصورت رايگان قرار گرفته و با بهبودي كامل مي توانند به زندگي طبيعي خود در بطن جامعه ادامه دهند.

استراتژي جهاني حذف جذام شامل بيماريابي زودرس ، درمان سريع و كامل تمامي بيماران بصورت رايگان و پيشگيري از بروز و يا پيشرفت معلوليتها مي باشد.

بدنبال ارائه درمان چند داروئي از سوي سازمان جهاني بهداشت  بيماري كاملا درمان پذير گشته وبه محض شروع درمان ، سرايت پذيري خود را از دست مي دهد و نيازي به جدا سازي بيماران از خانواده و جامعه آنها نمي باشد.

كشف موارد و درمان آنها و همچنين آموزش كاركنان و آحاد جامعه دراين بيماري يكي از وظايف شبكه هاي بهداشتي درماني كشور محسوب ميشود .

اكنون موارد جذام بسيار محدود بوده و سالهاست كه اين بيماري در جمهوري اسلامي ايران به مرحله حذف رسيده است.

شناسايي موارد جديد جذام در كشور از سال 1364 روندي رو به كاهش داشته است كه اين روند نزولي بويژه در نتيجه:

1-    استفاده وسيع از روش درمان چند دارويي

2-    تقويت و بهبود نظام مراقبت بيماري

درسال1371 اين بيماري در كشور ( با ميزان شيوع 4/0 در هر ده هزار نفرجمعيت) درمرحله حذف قرار گرفــت و روند نزولي بروز آن ادامه يافت تا اينكه به ترتيب در سالهاي 1375 و1376 به مرحله حذف در سطح استاني وسپس شهرستاني دست يافتيم.

در حال حاضر ميزان شيوع بيماري در كشور  02/0 در ده هزار نفر جمعيت و ميزان كشف موارد جديد 09/0 درصد هزار نفر جمعيت مي باشد . اين آمار و ارقام نشان دهنده اينست كه:

 جذام در جامعه ما ديگر بعنوان يك مشكل بهداشتي مطرح نمي باشد.

* ترس از جذام  بي مورد است   

 جذام يكي از بيماريهاي ميكروبي است كه عمدتا بوسيله قطرات تنفسي و از راه بيني و دهان در طي تماس نزديك و مكرر با فرد بيمار درمان نشده منتقل مي شود. اين بيماري بيشتر پوست و اعصاب را درگير كرده و در صورت عدم درمان مي تواند سبب آسيب پيشرونده و دائمي در پوست ، اعصاب ، اندامها و چشمها شود و  منجر به معلوليت فيزيكي گردد.

میکروب عامل جذام را یک دانشمند نروژی به نام هانسن در سال ۱۸۷۳ کشف کرد. در ۱۹۴۱ اولین درمان دارویی آن گزارش شد اما در سال ۱۹۶۴ اولین گزارشهای مقاومت به دارو منتشر شد. امکان رشد میکروب در کف پای موش در ۱۹۶۴ و در بدن آرمادیلو در سال ۱۹۷۰ گزارش شد با این حال هنوز جذام یک بیماری مختص به انسان است. در سال ۱۹۸۱ سازمان جهانی بهداشت استفاده از درمان چنددارویی را به کشورها توصیه کرد.

زماني معلوليت هاي ناشي از بيماري جذام باعث جداسازي اين بيماران از خانواده و جامعه آنها ميشد ولي با ارائه درمان چند دارويي از سوي سازمان جهاني بهداشت بيماري جذام كاملا قابل درمان گشته و تصوير آن  تغيير نموده است.

تشخيص زودرس و درمان با استفاده از روش درمان چند دارويي عنصركليدي استراتژي حذف جذام از فهرست مشكلات بهداشت همگاني ميباشد كه علاوه بر كاهش ميزان شيوع بيماري به سطوح بسيار پايين و ايجاد بهبودي بدون ايجاد معلوليت ،  بار اقتصادي اجتماعي ناشي از بيماري را بطور موثري كاهش داده است.

* وضعيت جهاني جذام

در حال حاضر بيماري جذام محدود به برخي كشورهاي آفريقايي ، آسيايي و جنوب آمريكاست . طي 35 سال گذشته ، ميزان شيوع بيماري از 4/8 مورد در ده هزار نفر جمعيت در سال 1966 ميلادي به حداكثر 12 مورد در ده هزار نفرجمعيت در سال 1985 رسيده است اما پس از آن ما شاهد كاهش يكنواختي در ميزان شيوع بيماري بوده ايم بطوريكه از سال 1985 تاكنون بيش از 90 درصد كاهش در ميزان شيوع بيماري مشاهده شده است .

امروزه حتي در كشورهايي كه مشكلات جدي در اجراي اقدامات كنترلي جذام دارند ، كليه بيماران ثبت شده و تحت درمان چند دارويي قرار گرفته اند و به بركت اين روش درماني حدود 14 ميليون نفر جذامي تاكنون بهبودي كامل يافته اند. دستاوردهاي عمده در مسير حذف جذام در دو دهه اخير نتيجه دو واقعه مهم در تاريخ مبارزه عليه اين بيماري بوده اند :

 اولين واقعه در سال 1981 ميلادي بدنبال معرفي  ”درمان چند دارويي بعنوان درمان استاندارد جذام “ توسط گروه مطالعاتي درمان دارويي جذام در سازمان جهاني بهداشت رخ داد كه موفقيتهاي ناشي از بكارگيري آن به دومين واقعه در سال 1991 ميلادي انجاميد كه عبارت بود از صدور قطعنامه اي در نشست چهل و چهارم مجمع جهاني بهداشت كه در آن حذف جذام بعنوان يك مشكل بهداشت عمومي تا سال 2000 هدف گذاري شد. آخرین پیشرفت در این زمینه را انستستو پاستور فرانسه با کشف زنجیره ژنوم مایکوباکتریوم لپره عامل ایجاد جذام در سال ۲۰۰۱ انجام داده است.

امروزه تشخيص و درمان جذام امر ساده اي است . اساس كار، ادغام خدمات جذام در سايرخدمات بهداشتي است كه اين مسئله بخصوص براي جوامع در معرض خطر اين بيماري - كه عمدتا” از سطح درآمد اندكي برخوردار بوده و از محرومترين جوامع محسوب ميشوند – حائز اهميت مي باشد .

درمان دارويي جذام بسيار موثر بوده  و باعث قطع سرايت بيماري به محض شروع اولين دوز  درماني ميشود ،  همچنين از بروز معلوليت پيشگيري مي كند.

براساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت میزان شیوع جذام در ابتدای سال گذشته میلادی ۲۸۶۰۰۰ نفر بوده است و میزان بروز موارد جدید حدود ۴۰۸۰۰۰ نفر که در طی ۳ سال اخیر سالانه ۲۰ درصد کاهش یافته است.

كاهش شيوع بيماري به سطوح بسيار پايين به كاهش منبع بيماري منجر شده و در طول زمان باعث كاهش انتقال عفونت و در نتيجه كاهش بروز بيماري نيز خواهد شد.

در حال حاضر کشورهای هند، نپال، مداگاسکار، برزیل، تانزانیا، کنگو، جمهوری افریقای مرکزی و موزامبیک بیشترین تعداد مبتلایان را دارند.

كشور جمهوري اسلامي ايران با ميزان شيوع 2 0/0 در ده هزار نفر جمعيت سالهاست كه وارد مرحله حذف بيماري جذام شده است و لذا جذام ديگر بعنوان يك مشكل بهداشتي در جامعه ما مطرح نمي باشد.