روز دندانپزشکی

دندان سالم - لبخند زیبا

امروزه در دنیا تمامی سازمانهای بهداشتی از جمله سازمان بهداشت جهانی ، شعار ، پیشگیری بهتر از درمان است را دنبال می کنند و می دانیم که هیچ رفتاری در بین مردم نهادینه نخواهد شد مگر با تأثیر ... بر فرهنگ آنان . اگر بنا بر یکی از تعاریف معتبر ، فرهنگ را عبارت از آگاهی ، گرایش و رفتار بدانیم که به ترتیب هر یک متأثر از دیگر است . در واقع وضعیت بالینی افراد ، ... زنجیره ی آگاهی ، گرایش ، رفتار است . در دهه های قبل در اروپا و امریکا ، قرار بر این شد که برای ارتقای سطح بهداشت دهان و دندان ، تعداد دندان پزشکان بیشتر شود و همچنین سطح علمی آنها افزایش یابد . بعد از چند دهه مشخص شد که افزایش تعداد دندان پزشکان نه تنها در کاهش نیاز خدمات دندان پزشکی تأثیری نداشته است ، بلکه متقاضیان خدمات دندان پزشکی روز به روز افزایش یافتند و بیشتر شدند . در ایران هم ، همین تجربه در سالهای اخیر پشت سر گذاشته شد در صورتی که اگر مسئولیت دندان پزشکان را کمک به حفظ و سلامت را در پیشگیری بدانیم و تأمین سلامت و درمان و ارتقای سلامتی را افزایش رفاه مردم در زمینه دهان و دندان تعبیر کنیم ، در می یابیم که دندان پزشک فقط به یک بعد آن یعنی تأمین سلامت ، آنهم بطور ناقص پرداخته است . آنچه که در زمینه پیشگیری از بیماریهای دندان می تواند یکی از مهمترین فاکتورهای اصلی به شمار آید ، انتخاب راه و روشی است که این مهم را به باور دندان پزشک به نشانه که از برجسته ترین عنصر در رابطه با بیمار گرفتار مشکلات دندانی است و این باید از سوی مسئولان و برنامه ریزان هم تدوین و از طریق دروس نیز امکان پذیر شود .

از آنجا که والدین می توانند اولین محیط مناسب بهداشتی را از هر جنبه از جمله بهداشت دهان و دندان برای نوزاد و شیرخوار فراهم کنند . نقش آنها و میزان آگاهی نحوه نگرش و صحت عملکردشان نخستین عامل در تأمین بهداشت دندانی کودک است . والدین ابتدا باید به مسئولیت مهمشان آگاهی یابند و بهترین منبع تأمین این آگاهی دندان پزشک و کادر کمکی او هستند و چون پوسیدگی های دندانی و بیماری های لثه می توانند قابل پیشگیری باشند . دندان پزشکان لازم است در کنار کار بالینی به جنبه های پیشگیری نیز توجه داشته باشند . از نظر حرفه ای و اخلاقی وظیفه هر دندان پزشکی است که به بیماران و والدین اطلاعات لازم راجع به مراقبتهای بهداشتی ، تمیزکردن دهان و دندان بدهد و این هدف را دنبال کند که مراجعان این اطلاعات را دریافت کنند. ... در نگرش بهداشتی شان تغییر ایجاد شود و عملکرد مناسب بهداشتی که هدف نهایی است در آنها ایجاد شود . برای جلب مشارکت مراجعان در آموزش بهداشت لازم است توجه داشته باشیم که همانند اقدامات درمانی کارهای آموزش بهداشت هم هیچگاه به شکل همیشه ای و یکسان برای همه انجام نمی شود بلکه به هر بیماری بسته به نیازهای او ، زمینه های فردی ، اجتماعی ، پزشکی و دندان پزشکی اش بایستی آموزش داده شود . بایستی در آموزش بهداشت میزان همکاری بیماری ، انگیزه و توانائی اش برای انجام اقدامات بهداشتی در نظر گرفته شود . ضمناً دندان پزشکان بایستی زمینه اطلاعات ، انگیزه ها و عملکرد گروههای اجتماعی و کل جامعه ای که در آن کار می کنند را بشناسد . در مطالعه یکی در هشت کشور از جامعه اروپا و دوم در استرالیا نشان داده است که قبل از توجه جامعه دندان پزشکی به  آموزش بهداشت و مسائل پیشگیری ، سطح آگاهی و عملکرد بهداشتی آمار جامعه و به خصوص والدین کودکان نامناسب و ضعیف بوده است و بعد از یک روز که غالباً چند سال طول کشیده است و روشهای مختلف آموزش بهداشت دهان ودندان در جامعه به کار گرفته شد . این آگاهی و نگرش و در نتیجه وضعیت بهداشت دهان ودندان کودکان بسیار بهبود یافته است .

اگر چه بهداشت دهان ودندان در سنین آغازین زندگی سالم بسیار مهم است اما غالباً نادیده گرفته می شود .

اگر کودکان سرزمینی از ابتدا با اصول و مبانی بهداشت آشنا شوند ، در بزرگسالی آن را در زندگی فردی و اجتماعی خود بیشتر رعایت می کنند . اما نکته مهمتر این است که این اصول و مبانی را چگونه باید آموزش داد تا برای مخاطبان موضوعی شیرین ، جذاب و دوست داشتنی شود .

از آنجا که بهداشت دهان و دندان موضوع بسیار مهمی است به همان اندازه باید از روشهای متعددی استفاده کرد تا کودکان بتوانند در یک فضای متنوع و جذاب با آن آشنا شوند .

سازمان بهداشت جهانی در تعریف مهم خود سلامتی را رفاه کامل جسمی ، روانی ، اجتماعی و نه تنها نداشتن بیماری می داند . از این دیدگاه سلامتی امری است که در هر سطحی که وجود داشته باشد هنوز قابل ارتقاء است و بهداشت در واقع مجموعه راههایی است برای حفظ و ارتقاء سطح سلامتی در مورد بهداشت دهان دندان هم هدف حفظ و ارتقاء سلامتی این ارگانهای مهم است . پوسیدگی دندان بیماریهای پریودنتال از شایع ترین بیماریهای باکتریال انسان هستند . که اگر چه کاهش بارزی در شیوع آنها در کشورهای توسعه یافته ایجاد شده اما هنوز میلیونها نفر در جهان دچار پوسیدگی ، بیماریهای پریودنتال از شایع ترین بیماریهای باکتریال انسان هستند . که اگر چه کاهش بازی در شیوع آنها در کشورهای توسعه یافته ایجاد شده اما هنوز میلیونها نفر در جهان دچار پوسیدگی ، بیماریهای پریودنتال از دست دادن دندان و اشکالات اکلوژن هستند که اکثر آنها با انجام اقدامات بهداشتی روزانه ویزیت های دوره ای دندان پزشکی قابل پیشگیری هستند . بطور کلی بیماریهای دندانی و عوارض ناشی از آن تا حد بسیار زیادی قابل پیشگیری می باشند . نقش دهان در زندگی انسانها نه تنها از لحاظ تغذیه و جویدن ، از نظر زیبایی ظاهر بیان هیجانات و عواطفی مثل شادی و اندوه و همچنین تولید صدا و تکلم یک نقش بسیار مهم است و ضروری است در حفظ سلامتی دهان و دندان از ابتدای زندگی تلاش شود ، پیشگیری بطور کلی در مورد همه بیماریها و در همه ارگانها از جمله دندانها شامل ۳ مرحله است .

۱) پیشگیری اولیه : پیشگیری از ایجاد بیماری است . در اینجا با روشهائی سعی می شود که از ایجاد موارد جدید بیماری جلوگیری شود به عبارت دیگر از میزان بروز بیماری کاسته شود . در مورد بهداشت دهان و دندان اقداماتی مثل آموزش بهداشت ، برنامه های تغذیه ای مناسب ، فلوریداسیون با روشهای مناسب ، مسواک کردن مرتب دندانها و مشاوره دوران بارداری از موارد پیشگیری اولیه محسوب می شود .

۲)پیشگیری ثانویه : شامل جلوگیری از پیشرفت بیماری و درمان است . در اینجا سعی بر این است از موارد موجود بیماری کاسته شود و بعبارت دیگر از شیوع بیماری می کاهیم . اقداماتی مثل معاینات کنترلی مرتب برای تشخیص به موقع بیماری ، معاینات غربالگرانه درمان زودرس و در اولین مراحل بیماری از این نوع محسوب می شود .

۳)پیشگیری ثالث : توان بخشی است در اینجا زمانی که بیماری قابل کنترل نیست سعی می کنیم از عوارض و اختلالات حاصل از آن بکاهیم بعبارت دیگر در اینجا نه بروز نه شیوع کاهش نمی یابد بلکه فقط از شیوع عوارض کاسته می شود . اقداماتی مثل جایگزینی دندانها از این نوع محسوب می شود .

وضعیت موجود در جهان به این شکل است که در کشورهای توسعه یافته درصد مبتلایان به بیماریهای پریودنتال و پوسیدگی دندان رو به کاهش است . مثلاً در بریتانیا مطالعه ۱۹۹۳ کاهش چشمگیری در میزان پوسیدگی در همه گروههای سنی و در همه طبقات اجتماعی نیست به بررسی های ۱۹۸۳ و ۱۹۷۳ مشاهده شده است .این کاهش درکودکان با عواملی مثل افزایش آگاهی والدین ، استفاده گسترده از فلوراید و کاهش مصرف مواد قندی مرتبط است . این میزان کاهش در کشورهای در حال توسعه وجود ندارد و بعضاً به دلایلی نسبت به سالهای قبل افزایش پوسیدگی و بیماریهای پریودنتال دیده می شود . دندان پزشکی پیشگیری کودکان در کشور ما حائز اهمیت دو چندان است چرا که اولاً در جامعه نسبت کودکان به کل جمعیت بسیار رسیده است و دیگر اینکه حتی در کشورهای توسعه یافته که نسبت کودکان تقریباً ثابت و نه چندان زیاد است پیشگیری دندان از این لحاظ که به بهداشت دندانی نسلهای بعد اثر می گذارد بسیار مورد تأکید است