•   اريحا

تا سال 7000 پيش از ميلاد ، دست کم در سه منطقه خاور نزديک يعني اردن ، ايران ، و آناتوليا ( ترکيه ) کشاورزي به خوبي استقرار يافته بود . با آنکه چيزي از بقاياي غلات اهلي شده پيدا نشده است که به دوره اي کهن تر از تاريخ ياد شده تعلق داشته باشد ، کشاورزي پيشرفته آن روزگار مستلزم تکاملي طولاني بوده است ؛ در واقع وجود شهري چون اريحا ، دليل محکمي در تأپييد اين فرض است . در محل تاريخ اريحا که فلاتي است در دره رود اردن با سرچشمه اي پايان ناپذير در اوايل هزاره نهم پيش از ميلاد يک دهکده کوچک وجود داشت . اين روستاي متعلق به دوره نوسنگي پيشين در حدود 8000 پيش از ميلاد دستخوش تحولي شگفت آور شد ، زيرا در اين تاريخ شهري جديد با خانه هاي خشتي بر پي هاي سنگي مدور يا بيضي شکل ساخته شد . همزمان با افزايش ثروتهاي اين شهر و مستقر شدن همسايگان نيرومند در کنار آن ، ضرورت حفاظت از شهر به ايجاد نخستين استحکامات شناخته شده سنگي در تاريخ بشر انجاميد . در اواسط هزاره هشتم پيش از ميلاد ، جمعيت شهر تخمينا" به 2000 نفر مي رسيد ، خندقي عريض و سنگي داشت و ديواري به قطر يک و نيم متر به گداگردش کشيده شده بود . در سمت داخل اين ديوار که امروزه تا ارتفاع 360 سانتي متر حفظ شده است يک برج سنگي بزرگ و مدور به ارتفاع و قطر 9 متر ساخخته شده بود ( تصوير 29 ) . هنوز منطقه وسيعي از اين محل تاريخي از زير خاک به در آورده نشده است تا معلوم شود برج مزبور تنها برج شهر بوده است – مانند باروهاي قصرهاي سده هاي ميانه ( در اروپا ) – يا يکي از چندين برج هم شکلي بوده است که شبکه دفاعي کامل شهر را تشکيل مي داده اند . در هر دو صورت ، ساختماني چون اين برج ، که فقط با استفاده از ابتدايي ترين انواع ابزار هاي سنگي ساخته شده بود ، بدون ترديد ، پيشرفت و دستاورد فني خارق العاده اي است .

د رحدود 7000 سال پيش از ميلاد ، ساکنان اوليه شهر آن را تخليه کردند ولي ساکنان جديد در اوايل هزاره هفتم وارد شهر شدند .اينان خانه هايي با خشتهاي خام چهار گوش با پي هاي سنگي مي ساختند و کفها و ديوارهاي آنها را استادانه گچکاري و رنگ آميزي مي کردند . بسياري از ساختمانهاي حفاري شده ، ظاهرا" به عنوان زيارتگاه مورد استفاده بوده اند ونقشه يکي از آنها تشابه چشمگيري به نقشه تالار بارگاه متاً خر يوناني ( مگارون ) دارد ( ن . ک . فصل پنجم ) .

اين ساکنان ، به پيروي از يک کيش باروري ، پيکره هاي کوچک اندامي از يک الهه مادر و چند جانور مي ساختند . برجسته ترين کارهايشان در اين ميان ، مجموعه اي از جمجمه هاي انسان است که ببرجستگيهاي چهره را با گچ روي آنها « بازسازي » کرده اند ( تصوير 30 ) . پيکره هاي مزبور که به طرز ظريفي قالب گيري شده اند ، در کاسه چمهاشان صدف دريايي گذارده شده و موي سرشان نقاشي شده است ( روي يک نمونه ، سبيل نقاشي شده حفظ شده است ) ، ظاهري فوق العاده زنده نما دارد . چون جمجمه ها پيش از دفن جسد از بدن جدا مي شده اند ، و روي زمين به نمايش گذاشته مي شدند . احتمالا" آنها را « تله روح » مي پنداشته اند و اين به معني اعتقاد کامل به بقاي روح آدمي پس از مردن بدنش بوده است .