7

مطالعه موفق با تمرکز

فصل پنجم

عوامل مهم ديگر در مطالعه متمرکز

يک نکته مهم:

يادداشت عوامل حواس پرتي

يادتان هست که گفتيم عوامل حواس پرتي هيچ گاه به صفر نمي رسند حتي اگر شما بهترين شيوه مطالعه را در پيش گرفته باشيد. اکنون که شما روش مطالعه متمرکز را فرا گرفته ايد و آن را به کار مي بنديد، ملاحظه مي کنيد که اگر چه حواس پرتي شما تا حد فوق العاده زيادي کم شده است، اما برخي از اوقات، افکار ديگري غير از موضوع مطالعه به سراغ ذهن شما مي آيند و حواستان را پرت مي کنند. بهترين و مؤثرترين راه براي مقابله با اين حواس پرتي باقيمانده، نوشتن آنها بر روي يک برگ کوچک کاغذ است. چرا؟ حتماً بحث خلأ ذهني و نوشتن را به خاطر داريد. دقيقاً به همان علت، بايد حواس پرتي خود را يادداشت کنيد.

مثالي بزنيم: شما در اوج مطالعه هستيد، ناگهان به خاطر مي آوريد که امشب حتماً بايد به دوست خود تلفن بزنيد. از اين لحظه به بعد شما هر چقدر هم که سعي کنيد فکر خود را به مطالعه متمرکز کنيد، انديشه تلفن کردن به دوستتان و اين که "مبادا فراموش کنم"، ذهن شما را آشفته مي کند و شما را آزار مي دهد. در نتيجه شما از همان لحظه تمرکز حواس خود را از دست داده ايد. اما اگر به محض آن که اين انديشه به ذهن شما راه يافت، آن را بر کاغذي مي نوشتيد، ديگر خيالتان راحت مي شد و مي توانستيد به مطالعه متمرکز خود ادامه دهيد. يادتان باشد که حواس پرتي را نيز مانند نکات مهم کتاب که فرا مي گيريد و ثبت مي کنيد، بايد جايي تخليه کنيد. اگر ننويسيد و بگوييد "باشد براي بعد"، "مي دانم که يادم نمي- رود"، و . . . توانايي ذهني خود را کم کرده ايد.

هرچه در حين مطالعه به خاطرتان مي آيد و عامل مزاحم تلقي مي شود، گوشه اي يادداشت کنيد. اين که بايد نان بخريد، جزوه دوستتان را بدهيد، دروس ديگري را مطالعه کنيد و . . . ، همه را يادداشت کنيد و بار ذهني مربوط به آن را تخليه کنيد و با خيال راحت به مطالعه ادامه دهيد.

ويژگيهاي مکاني – سکوت

يکي از باورهاي بسيار نادرست برخي از شما اين است که براي تمرکز حواس داشتن بايد در محيط، سکوت مطلق برقرار باشد. واقعيت اين است که هرچه محيطي ساکت تر باشد، براي تمرکز حواس بهتر است و ما محيطي را براي مطالعه انتخاب مي کنيم که سر و صداي کمتري داشته باشد اما به هيچ عنوان در جستجوي محيطي نيستيم که سکوت مطلق بر آن حکمفرما باشد.

سکوت، نسبي است. سر و صداي محيطهاي مختلف با هم متفاوت است. بهترين مکان براي مطالعه جايي است که سر و صدا در آن از بقيه جاهاي موجود کمتر باشد. مثلاً شما اکنون مي خواهيد مطالعه کنيد و تنها مکاني که در اختيار داريد، اتاقي است که در آن تلويزيون روشن است. مسلماً اين محيط ايده آل نيست اما شما در دورترين نقطه اتاق از تلويزيون و پشت به آن مي نشينيد و مطالعه مي کنيد. در اين حالت شما از بهترين شرايط ممکن براي مطالعه استفاده کرده ايد. يک نکته ديگر را هم بگوييم: اساساً مطالعه در جاي کاملاً ساکت غلط است.

شما اين گونه به محيط بسيار ساکت عادت مي کنيد و شرطي مي شويد که فقط در چنين مکانهايي مطالعه کنيد. آن وقت در محيطهاي ديگر با کوچکترين سر و صدايي تمرکز حواس شما به هم مي ريزد و ايجاد تمرکز دوباره برايتان بسيار مشکل است. به همين خاطر است که ما چندان مطالعه در کتابخانه را توصيه نمي کنيم. کتابخانه محيطي است کاملاً ساکت که ما معمولاً چنين شرايط آرماني را در منزل نداريم و هميشه هم نمي توانيم براي مطالعه به کتابخانه مراجعه کنيم. در محيط منزل، در محيط مدرسه و دانشگاه، در محيط کار، هر جا که هستيد نسبتاً ساکت ترين جا را انتخاب کنيد. ويژگيهاي مکاني – نظم اخيراً ژاپنيها تحقيقات جالبي را روي يک گروه هزار نفري انجام داده اند. کودکان ده ساله اي که از بهره هوشي، استعداد و توانايي ذهني نسبتاً يکساني برخوردار بوده اند. هر يک از اين کودکان در محيط متفاوتي از ديگران قرار گرفتند. محيط مطالعه نفر اول بسيار درهم ريخته و شلوغ بود. اتاق نفر دوم آشفتگي نسبتاً کمتري داشت. اتاق نفر سوم نسبت به نفر دوم کمي منظمتر و با وسايل کمتري بود و به همين ترتيب تا نفر هزارم که اتاقي بسيار منظم، مرتب و با حداقل وسايل داشت. کتاب يکساني را به همه دادند و به هر يک فرصتي مناسب براي مطالعه در اتاقهاي مخصوص داده شد. بعد از پايان زمان تحقيق، بررسي نتيجه ها بسيار جالب بود: ميزان مطالعه، بازدهي، ميزان به خاطر سپاري و تمرکز با ميزان نظم و ترتيب اتاقها نسبت مستقيم داشت يعني هر چه فردي در اتاق با اسباب و وسايل کمتر، مرتب تر و منظم تر قرار گرفته بود، بازدهي کمي و کيفي بيشتري را در مطالعه خود نشان مي داد.

بنابراين براي مطالعه مؤثرتر و مفيدتر، هرچه مي توانيد در محيطي با وسايل و اسباب کمتر و منظم تر و مرتب تر قرار گيريد. "شاکتي گواين" در کتاب "بازتابهاي نور" خود مي گويد: "هر وضعيت دروني، انعکاس بيروني و محيطي دارد و هر وضعيت محيطي بازتاب دروني" يعني وضعيت منظم پيرامون شما به نظم فکري و دروني شما کمک مي کند و همچنين آشفتگي ذهني شما را سبب مي شود. قبل از مطالعه، دو سه دقيقه هم که شده، به مرتب کردن اتاق يا ميز مطالعه خود بپردازيد و اين مسأله را جدي بگيريد.

ويژگيهاي مکاني – مطالعه در پارک

اگر چه پارک، فضايي طبيعي و مناسب براي مطالعه به نظر مي رسد و خيلي از شما از آن به عنوان مکان مطالعه استفاده مي کنيد، بايد بگوييم که پارک براي مطالعه محيطي کاملاً نامناسب است. پارک داراي عوامل حواس پرتي فراوان است. رفت و آمد افراد، بازي و سر و صداي بچه ها، مناظر زيبا و . . . همه و همه به هنگام مطالعه به سراغ ما مي آيند و حواس ما را پرت مي کنند. ضمن آن که ما در کودکي شرطي شده ايم که پارک جاي بازي يا جاي استراحت است و همين زمينه ذهني قبلي مانع از تمرکز حواس کافي بر مطالعه مي شود. شايد اين که شما در پارک به هنگام مطالعه زود خوابتان مي گيرد يا متوجه و غرق بازي بچه ها مي شويد، علت همين زمينه ذهني باشد. نکته ديگر اين که طبيعت، هميشه تفکر برانگيز است و شما در پارک با مظاهر طبيعي زيادي روبرو مي شويد که ذهن شما به سرعت درگير آنها شده، بر آنها متمرکز مي شود و در نتيجه حواس شما از موضوع مطالعه پرت مي شود.

موسيقي و مطالعه

تحقيقات نشان داده است که موسيقي ملايم و آرام بخش و بدون کلام توانايي يادگيري را افزايش مي دهد و خيلي از شما به خاطر برداشت نادرستي که از اين نتيجه کرده ايد، به هنگام مطالعه به موسيقي گوش مي دهيد. بايد تأکيد کنيم که گوش کردن به موسيقي همزمان با مطالعه يعني يک عامل حواس پرتي بسيار کارآ و مؤثر را در اختيار ذهن گذاشتن.

اما قبل از آن لازم است متذکر شويم موسيقي زماني چنين تأثيري دارد که شما با تمرکز حواس به آن گوش فرا دهيد و هنگام مطالعه، شما بايد بر مطالب کتاب متمرکز باشيد و ذهن نمي تواند در يک آن بر دو موضوع تمرکز داشته باشد در نتيجه وقتي شما هنگام مطالعه براي خود موسيقي پخش مي کنيد، يا توجه شما معطوف به موسيقي است (که در اين صورت کلاً حواستان از مطالعه پرت شده است.) يا توجه شما معطوف به مطالب درسي است (که در اين صورت متوجه موسيقي نيستيد و در نتيجه موسيقي، آن تأثيرات را بر شما نخواهد گذاشت و مهم تر از همه اين که يک عامل حواس پرتي قوي خواهد شد.)

موسيقي آرام و بدون کلام قبل از مطالعه به آرامش ذهني شما کمک مي کند و توان يادگيري شما را افزايش مي دهد چرا که آرامش موجب ايجاد خلأ ذهني مي شود که پيش از اين درباره تأثير آن در آموختن صحبت کرديم. بعد از مطالعه هم گوش دادن به موسيقي آرام و بدون کلام، خوب و مؤثر است اما به هيچ عنوان:

1. همزمان با مطالعه، موسيقي گوش نکنيد.

2. از گوش دادن به موسيقي هاي تند حتي الامکان بپرهيزيد.

مطالعه به محض نشستن

پس از آن که در مکان مطالعه خود قرار گرفتيد فوراً مطالعه را شروع کنيد و به هيچ عنوان به کارهاي ديگر نپردازيد. بعضي ها وقتي پشت ميز مطالعه مي نشينند يا کتاب را باز مي کنند، شروع مي کنند به ورق زدن کتاب، فراهم کردن کاغذ و کارهاي جانبي ديگر. اگر نشستن براي مطالعه طولاني شود و مطالعه اي صورت نگيرد و شما خود را با کارهاي جانبي يا افکار دروني مشغول کنيد، براي پرورش تمرکز حواس در شما بسيار بد است. عادت کنيد همه آنچه را که براي مطالعه نياز داريد ابتدا فراهم کنيد و هر کار متفرقه اي را که داريد قبل از مطالعه انجام دهيد و پس از اين که نشستيد، فوراً مطالعه را آغاز کنيد.

اين گونه شما ذهن خود را شرطي کرده ايد که تا نشستيد و کتاب را در دست گرفتيد، فوراً فرا بگيريد.

 7