نقد و بررسي طرح شماره ي 1:
ضمن تشکر از زحمات طراح محترم و آرزوي موفقيت در تمام مراحل زندگي، توجه به
نکات زير مي تواند در غني سازي عمل طراحي و فعاليت هاي ياددهي - يادگيري
مؤثر باشد:
1- هدف کلي :
هدف کلي قابليت و مهارتي است که دانش آموز بايد در پايان يک فعاليت آموزشي
از خود نشان دهد. اين قابليت يا مهارت، بايد در يک جمله و به صورت کلي بيان
شود. بنابراين، از ذکر مسائل جزئي و ريز در هنگام نوشتن آن پرهيز شود؛ زيرا
بعداً هدف کلي به هدفهاي زيرمجموعه و ريزتر تحت عنوان هدفهاي جزئي تجزيه
خواهد شد. به نظر مي رسد در اين طرح درس نوشتن عبارت «آشنايي با نمونه اي
از آثار ادبي فارسي در کشورهاي همسايه» کفايت کند. ضمناً اگر هدف آشنايي با
نمونه اي از آثار ادبي فارسي در کشور تاجيکستان جايز نخواهد بود؛ اما عبارت
«کشورهاي همسايه» را نوشت، هدف کلي درس دقيقاً مشخص شود. نوشتن دو هدف جزئي
ديگر مانند: «آشنايي با جلوه هاي تاريخي و اجتماعي ادبيات برون مرزي» و
«آشنايي با برخي از فارسي سرايان برون مرزي» همراه با هدف کلي ضرورتي
ندارد. اين دو هدف بهتر است در قسمت هدفهاي جزئي نوشته شوند.
2- اهداف جزئي بسيار خوب نوشته شده است.
3- در نوشتن اهداف رفتاري بهتر است به نکات زير توجه شود:
الف- عبارتي که در ابتداي اهداف رفتاري نوشته شده است، بايد اصلاح شود؛
زيرا از نظر ساختاري درست به نظر نمي رسد. هدفهاي رفتاري، قابليتها و
مهارتهاي قابل مشاهده و اندازه گيري هستند که دانش آموزان بايد در فرآيند
آموزش و پايان يک فعاليت آموزشي از خود نشان دهند. هرگز نبايد هدفهاي
رفتاري را به صورت سؤال نوشت. سؤال، وسيله اي است براي سنجش تحقق يا عدم
تحقق هدفهاي رفتاري بنابراين بهتر است قبل از نوشتن هدفهاي رفتاري عبارتهاي
زير نوشته شوند :
«پس از پايان آموزش از دانش آموز انتظار مي رود، با توجه به محتواي کتاب
ادبيات (1) و مطالب مطرح شده در کلاس درس بتوانند:»
ب- هدفهاي رفتاري نوشته شده در طرح نسبت به نوشته هاي ساير طرح درسها، خوب
نوشته شده است؛ اما در هيچ کدام از آنها «معيار» مشخص نشده است.
رفتارگرايان معتقدند که هدف رفتاري بايد داراي سه ويژگي باشد:
1- نوع رفتار دقيقاً مشخص باشد.
2- شرايط انجام رفتار دقيقاً مشخص باشد.
3- معيار يا درجه رفتار دقيقاً معين شده باشد.
دو ويژگي اول و دوم در اهداف رفتاري اين طرح وجود دارد؛ زيرا جمله اي که در
ابتداي اهداف رفتاري نوشته شده است، مبيّن شرايط رفتار مي باشد. افعالي که
در نوشتن هدفهاي رفتاري مورد استفاده قرار گرفته اند، تماماً فعلهاي رفتاري
هستند؛ اما هيچ يک از هدفها داراي معيار نمي باشند؛ مثلاً نوشته شده است:
«حوزه ي گسترش زبان فارسي را توضيح دهد». يا «چند تن از فارسي سرايان برون
مرزي را نام ببرد». در اين دو هدف مشخص نشده است که چقدر توضيح دهد، و يا
چند تن را نام ببرد. آيا يک سطر، دو سطر يا ده سطر؟! و يا در هدف دوم، يک،
دو يا ده نفر؟! معيار دقيقاً بايد مشخص شود. هر اندازه معيار هدفهاي رفتاري
مشخص تر باشد، ارزشيابي و قضاوت معلم در مورد يادگيري دانش آموزان و تحقق
اهداف مورد نظر دقيق تر و معتبرتر خواهد بود.
ج- اهداف رفتاري از نظر سلسله مراتب خوب سازماندهي و منظم نشده است.
خواننده نمي داند که کدام هدف رفتاري مربوط به کدام هدف جزئي است. طراح،
معمولاً بايد به طور منظم با توجه به سلسله مراتب اهداف، براي هر هدف جزئي
يک يا چند هدف رفتاري بنويسد؛ مثلاً اولين هدف جزئي نوشته شده در طرح عبارت
«دانش آموز با شاعران فارسي سراي برون مرزي آشنا شود» مي باشد؛ به همين
ترتيب هدفهاي رفتاري مربوط به اين هدف نيز بايد جزو اولين هدفهاي رفتاري
نوشته شود، در حالي که اولين هدف رفتاري نوشته شده هيچ ربطي به هدف جزئي
فوق ندارد. لذا طراحان عزيز بايد توجه کنند که ؛ پس از نوشتن اهداف جزئي و
رفتاري، بايد با توجه به سلسله مراتب کليه اهداف را منظم و مرتب کنند.
د- بيان «احساس» و «نگرش» چنان که در دو هدف رفتاري آمده است، نمي تواند در
حيطه ي شناختي باشد. بلکه نگرش و احساس در حيطه ي عاطفي هستند. طراح نيز به
اين نکته اشاره کرده است؛ اما بايد توجه شود، احساس يا نگرش را نمي توان با
کلمات بيان شده ارزيابي کرد. چنان که با تعريف يا ذکر مفاهيم اخلاقي نمي
توان اخلاق فرد را سنجيد.
4- بهتر است به جاي عبارت «پيش بايسته ها» عبارت «رفتار ورودي» يا «پيش
نياز درس» نوشته شود، چون متداول و قابل فهم تر براي ديگران است.
نوشته هاي اين قسمت اشتباه مي باشد. طراح به جاي پيش بيني پيش نياز درس يا
رفتار ورودي دانش آموزان، يعني آن قسمت از دانش و دانسته هاي قبلي دانش
آموزان که براي فهم درس جديد ضرورت دارند. مجدداً به بيان اهداف يا نتايج
يادگيري درس جديد پرداخته است.
5- طراح در قسمت «ارزشيابي تشخيصي» نيز اشتباه بالا را تکرار کرده است.
ارزشيابي تشخيصي يعني سنجش رفتار ورودي دانش آموزان. بنابراين سؤالها در
ارزشيابي تشخيصي بايد از رفتار ورودي پيش نياز درس طرح شوند، نه از درس
جديد. در صورت تشخيص ضعف مفاهيم پيش نياز، قبل از شروع آموزش درس جديد،
معلم بايد ابتدا مفاهيم پيش نياز را ترميم کند، مخصوصاً در دروسي که مفاهيم
با هم ارتباط تسلسلي دارند.
6- بحث طراحي هندسي کلاس، گروههاي يادگيري در کلاس و انتخاب رسانه ها و روش
تدريس بسيار خوب نوشته شده است.
7- قسمت فرآيند ياددهي - يادگيري يا فعاليت هاي آموزشي خوب تنظيم شده است.
طرح، نشان دهنده ي اين واقعيت است که معلم با رويکردهاي جديد تدريس آشنايي
دارد؛ اما براي بهتر کردن اين قسمت به نکات زير توجه شود :
الف- فعاليتها خلاصه و تيتروار نوشته شوند.
ب- از تکرار مطالبي که در قسمتهاي قبلي نوشته شده است، پرهيز شود؛ مثلاً
جمله ي «براي پرورش قوه ي خلاقيت و ايجاد فرصت تفکر از روش بديعه پردازي
استفاده مي شود». اين عبارت در قسمت «روش تدريس» ذکر شده و نيازي به تکرار
آن نيست. يا در صفحه 59 نوشته شده است که «براي رسيدن به اهداف نگرشي از
روش اعضاي تيم و روشن سازي طرز تلقي استفاده مي شود». اولاً اين عبارت
هماهنگي و همسويي با بقيه مطالب به ويژه اهداف رفتاري درس ندارد، در اهداف
رفتاري نوشته شده، نويسنده هيچ گونه هدف نگرشي را قيد نکرده است، و ثانياً
ذکر روش بهتر است در ستون «انتخاب روش تدريس» آورده شود.
