پرويز ناتل خانلري

پرويز ناتل خانلري

زندگينامه

دكتر پرويز ناتل خانلري در اسفند ماه سال 1292 شمسي در تهران به دنيا امد. او دوره ابتدايي و متوسطه را در تهران به پايان برد و سپس وارد دانشكده ادبيات گرديد و به تحصيل پرداخت و موفق به اخذ مدرك ليسانس شد. آنگاه به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و مدتي مشغول به تدريس در دبيرستانهاي رشت شد. از آن پس به تهران منتقل گرديد و در دبيرستانهاي تهران به كار تدريس مشغول شد. در طي اين دوران، دكتراي خود را در رشته زبان و ادبيات فارسي گرفت. دكتر خانلري مدتي در دايره آموزش وزارت فرهنگ و رياست انتشارات دانشگاه را بر عهده داشت و همچنين به عنوان دانشيار زبان فارسي در دانشگاه تدريس كرد. او در سال 1327شمسي براي تكميل دانش خود به اروپا سفر كرد و دوره زبان شناسي پاريس را گذراند. سپس بعد از دو سال به ايران بازگشت و به عنوان استاد دانشگاه به كار تدريس مشغول شد. دكتر خانلري در زمان حيات خود فعاليتهاي بسياري نمود از جمله انتشار مجله سخن كه از سال 1322شمسي شروع به نشر آن كرد و همچنين تأسيس بنياد فرهنگ در سال 1344 شمسي كه در مدت فعاليت اين بنياد بيش از سيصد عنوان كتاب چاپ و نشر شد كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي به مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي تغيير نام داد. سرانجام دكتر خانلري پس از عمري خدمت در شهريور 1369 شمسي دار فاني را وداع گفت.

ويژگي سخن

دكتر خانلري يكي از شاعران توانا و نويسنده اي بزرگ به شمار مي رود. شعر او داراي مضامين بلند و عالي است و همچنين از انسجام و قدرت خاصي برخوردار است. او در سرودن انواع شعر، مهارت و تبحر داشت كه عاليترين و معروفترين اثر او كه شهرت زيادي كسب كرد منظومه عقاب است. او همچنين در زمينه نويسندگي يكي از نويسندگان فعال و صاحب نظر به شمار مي رود كه او از زبان شناسان بزرگ و نقادان و محققان چيره دست بود كه آثار گرانبهايي را در اين زمينه ها خلق كرده است.

معرفي آثار

دكتر خانلري آثار بسياري را از خود به يادگار گذاشته است كه تعدادي از آنها را معرفي مي كنيم. دختر سروان از آثار پوشكين، تحقيق بنيادي در عروض و قافيه و چگونگي اوزان غزل، غزلهاي خواجه حافظ شيرازي، وزن شعر فارسي، ماه در مرداب، مجموعه شعر، ترانه هاي منتخب رباعيات شاعران مشهور،تاريخ زبان فارسي در 5 جلد، دستور زبان فارسي، ديوان سمك عيار، روانشناسيو تطبيق آن با اصول پرورش و آثار بسياري ديگر كه به معرفي آن نمي پردازيم.

گزيده اي از اشعار

" قسمتي كوتاه از منظومه عُقاب "

چو از او دور شد ايام شباب

آفتابش به لب بام رسيد

ره سوي كشور ديگر گيرد

دارويي جويد و در كار كند

گشت بر باد سبك سير سوار

مگر آن روز كه صياد نبود

زاغكي زشت و بداندام و پلشت

جان ز صد گونه بلا در برده

شكم آكنده ز گند و مردار

زآسمان سوي زمين شد به شتاب

با تو امروز مرا كار افتاد

بكنم هر چه تو مي فرمايي

تا كه هستيم هواخواه توييم

جان به راه تو سپارم جان چيست؟

تنگم آيد كه ز جان ياد كنم

گشت غمناك دل و جان عقاب

ديد كش دور به انجام رسيد

بايد از هستي و دل برگيرد

خواست تا چاره ناچار كند

صبحگاهي ز پي چاره كار

صيد هر روزه به چنگ آمد زود

آشيان داشت در آن دامن دشت

سنگها از كف طفلان خورده

سالها زيسته افزون ز شمار

بر سر شاخ و را ديد عقاب

گفت كه اي ديده ز ما بس بيدار

مشكلي دارم اگر بگشايي

گفت ما بنده درگاه توييم

بنده آماده بود فرمان چيست؟

دل چو در خدمت تو شاد كنم

" جان مي رود "

هر چه با خود داشتم از من گريزان مي رود

راحت دل مي رود، دل مي رود، جان ميرود

بامدادان خوشدلي يار سفر بربست و رفت

اينك اميد از پي اش زار و پريشان مي رود

بام و روزن نيز گويي پر گرفت از شوق راه

كوي و برزن مي خزد بر خاك و بي جان مي رود

باد را اينك سرود ز دور مي آيد به گوش

زار مي خواند به ره كاين مي رود آن مي رود

مي روم كز همدمي يابم نشان وز ماتمم

سايه پيشاپيش من افتان و خيزان مي رود

هر چه گرد خويش مي بينم وفاداري نماند

اي شب غم پايدار اكنون كه جانان مي رود

" نغمه گمشده "

اين نغمه سرا كيست؟ بگو تا نسرايد

بر اين دل غمديده دگر غم نيفزايد

صد حسرت و درد است كز آواي وي امشب

نيشم بزند بر ذل و جانم بگزايد

اين نغمه من بود وز من گمشده ديري است

چشم به رهش دوخته، باشد كه در آيد

نالنده و رنجور شتابد ز ره اينك

در تيرگي شب سوي من ره بگشايد

كي بود و كجا بود؟ من و سرخوشي شب

حالي كه دريغا ،نفسي دير نپايد

ايشان بِرُبُودند مگر اين گهر از من

ني ني كه گمان بد بر دوست نشايد

اين نغمه من بود كه هرگز نسرودم

وين مرغ رميده به قفس باز نيايد