جلسات سی و يكم و سي و دوم
نقش آهن در تغذيه گياهان زينتي / تاثير آلاينده هاي زيست محيطي در تغذيه گلها و گياهان زينتي
|
|
مقدمه
گلها و گياهان زينتي از گروه گياهان حساس به كمبود آهن هستند. آهن اگرچه به عنوان چهارمين عنصر موجود در پوسته جامد زمين مقدار كل آن در خاك زياد است ولي به دلايل متعددي قابليت جذب آن در خاك بسيار كم و محدود است. به طوري كه كمبود آهن در گياهان خيلي شايع و رايج است.
|
عوامل تشديد كننده كمبود آهن
|
|
عواملي كه موجب ميشود كمبود آهن تشديد شود عبارتند از:
1) آهكي بودن خاكها؛ PH قليايي - به ازاء هر يك واحد افزايش PH، حلاليت تركيبات آهن هزار مرتبه كاهش پيدا ميكند. يعني در PH بالاتر از 7 حلاليت آهن، براي تأمين آهن مورد نياز گياه كافي نيست؛
2) تهويه نامناسب خاك؛
3) كمي مواد آلي در خاك؛
4) كيفيت نامناسب آب آبياري؛ به خصوص غلظت زياد يون بيكربنات، كه در جذب آهن و انتقال آن در داخل گياه ايجاد مشكل ميكند؛
5) مصرف زياد كودهاي فسفري؛ در شرايط مصرف زياد فسفر جذب آهن توسط گياه كاهش مييابد.
ارزيابي آهن قابل جذب در خاك به روش عصاره گيري و با DTPA انجام ميشود. (DTPA) يك عصارهگيري است كه براي عصارهگيري عناصر كم مصرف مورد استفاده قرار ميگيرد. در اين روش معمولاً اگر مقدار آهن قابل جذب كمتر از 2.5 ميلي گرم در كيلوگرم باشد كمبود آهن وجود دارد. همچنين بين 2.5 تا 4.5 ميلي گرم نيز در بعضي از گياهان كمبود آهن مشاهده ميشود كه غلظت بحراني آهن نيز گفته ميشود. غلظت بيش از حد 4.5 غلظت مناسب آهن را نشان ميدهد. آهن به صورت Fe+2 ، Fe+3 و كِلات آهن (كلاتهاي طبيعي و كلاتهاي مصنوعي) توسط گياه جذب ميشود.
گياهان و ارقام آنها نسبت به كمبود آهن حساسيت متفاوتي دارند. واريتههاي گياهي از نظر حساسيت به كمبود آهن به دو گروه Fe افيشنت كوتيوا و Fe اينافيشنت كوتي وا تقسيمبندي ميشوند. گياهان Fe افيشنت Fe-efficient يا آهنكارا (يا مقاوم به كمبود آهن) گياهاني هستند كه با مكانيسمهاي مختلف قابليت جذب آهن را در خاك افزايش ميدهند و در نتيجه دچار كمبود آهن نميشوند. اين گياهان با دو مكانيسم مشهور به استراتژي 1 و استراتژي 2 قابليت جذب آهن را در خاك افزايش ميدهند. استراتژي 1 در اكثر گياهان ديده شده و به صورتهاي مختلفي قابليت جذب آهن را بالا ميبرد. از جمله اينكه دفع +H در محيط ريشه باعث اسيدي شدن PH خاك ميشود و حلاليت آهن را افزايش ميدهد.
|
روشهاي استراتژي 1
|
|
- دفع يون +H در محيط ريشه؛
- دفع تركيبات احيا كننده (فنل)؛
- ساخت اسيد سيتريك؛
- افزايش ظرفيت احياي آهن Fe+2 ---> Fe+3 .
اما استراتژي 2 فقط در گياهان خانواده غلات مشاهده ميشود. در اين گياهان ريشه گياه مواد كامپلكس كننده مانند فيتو سيتوروفور ترشح ميكند. اين فيتوسيتوروفورها ميتوانند با آهن موجود در خاك تشكيل كلات يا كامپلكس Complex دهند و در نتيجه مانع از رسوب آهن در خاك شوند و به عبارت ديگر قابليت جذب آهن توسط گياه را بدين طريق افزايش دهند.
فيتو سيتروفورها به عنوان كلات كنندههاي طبيعي شناخته شدهاند. علاوه بر فيتو سيتروفورها ترشح سيتروفورهاي ميكروبي توسط بعضي از ميكرو ارگانيزمهاي خاك باعث افزايش جذب آهن ميشود.
|
علائم كمبود آهن در گياه
|
|
علائم كمبود آهن در گياه نسبتاً مشخص و واضح است،
الف) برگها زرد ميشوند؛
ب) رگبرگها سبز باقي ميمانند. براي رفع آن راههايي نيز وجود دارد.
|
رفع كمبود
|
|
1) پيشگيري از بروز كمبود آهن؛ براي اين منظور بايد شرايط تهويه خاك مناسب باشد كه اين امر از طريق چند عامل صورت ميگيرد:
الف) بيل زدن در پاي درخت؛
ب) اضافه كردن مواد آلي به خاك؛
ج) كيفيت مناسب آب؛
د) مصرف متعادل كود حيواني و كود فسفري تا قابليت جذب آهن بالا رود.
2) كاشت ارقام و گونههاي مقاوم به كمبود آهن؛
3) مديريت آبياري صحيح؛ مصرف زياد آب باعث تغذيه نامناسب و تشديد بروز كمبود آهن ميشود؛
|
درمان
|
|
مصرف كود آهن به صورت محلولپاشي روي گياه و تزريق دارو بر روي تنه درخت درمان خوبي است. براي مصرف كود در خاك، كود كلات آهن بهترين كود است، كلاتهاي آهن كودهاي گران قيمتي هستند. بهترين كلات آهن براي خاكهاي ايران كود كلات سكوسترين آهن 138(سكوسترين Fe EDDHA - هيدروژن فريك اتيلن بيس (آلفا آمينو – 2 – هيدروكسي فنيل استيك اسيد))
است. كه داراي يك بنيان كلات كننده است و آهن را در خودش نگهداري ميكند. از آنجا كه سولفات آهن در خاك رسوب ميكند بصورت محلولپاشي روي گياه استفاده ميشود.
سولفات آهن نسبت به كلات آهن ارزانتر است. در سالهاي اخير در داخل كشور كلاتهايي ساخته شدهاند كه بعضي از آنها در مقايسه با كلات خارجي جواب خوبي دادهاند ولي بعضي ديگر قابليت كلات آهن خارجي را نداشتهاند.
|
جلسه سي و دوم
تاثير آلاينده هاي زيست محيطي در تغذيه گلها و گياهان زينتي
مقدمه
|
|
در جلسه قبل در مورد تغذيه آهن مطالبي عنوان شد. در اين جلسه درباره اثرات آلايندههاي زيست محيطي در تغذيه گياه توضيحاتي ارائه خواهد شد.
آلودگيهاي زيستمحيطي يكي از مشكلاتي است كه در اراضي حاشيه مناطق صنعتي و شهرهاي بزرگ مطرح بوده و عوامل به وجود آورنده آنها ناشي از فعاليتهاي صنعتي، كشاورزي و شهرنشيني است. از مهمترين اين آلايندهها در تغذيه گياهان، فلزات سنگين ميباشند Heavy metals كه براي گياه ايجاد مسموميت ميكنند، كه در تغذيه گياه عناصري نامطلوب شناخته شدهاند.
|
سرب
|
|
يكي از مهمترين فلزات عنصر سرب است. كه مسموميت آن براي حيوان، انسان و گياه شناخته شده است. اين مسموميت در اثر احتراق بنزين خودروها بوجود ميآيد. بدين صورت كه تترا اتيل سرب و تترا متيل سرب موجود در بنزين پس از احتراق بصورت سرب معدني خارج شده و آلودگي ايجاد ميكند. سرب از طريق آلودگي هوا در سطح خاك تجمع پيدا ميكند.
|
مقدار آلودگي خاك به سرب بستگي به
|
|
- فاصله تا بزرگراهها و جاده؛
- ميزان ترافيك جاده؛
- جهت باد.
عامل دوم آلودگيهاي زيست محيطي ميزان ترافيك جادههاست. هر چه ميزان خودروهايي كه در خيابانها رفت و آمد ميكنند بيشتر باشد آلودگي ناشي از سرب هم بيشتر است.
عامل سوم جهت باد است. به دليل وجود ذرات سرب در هوا سرعت و جهت باد ميتواند در انتقال سرب و آلوده كردن اراضي خيلي مؤثر باشد.
سرب بعد از جذب توسط گياه براي آن ايجاد مسموميت ميكند و مسموميت ناشي از سرب علائمي مشابه علائم كمبود آهن ايجاد ميكند (زردي و كلروز). بنابراين براي غلبه بر اين كمبود بايد آلودگي ناشي از مصرف سرب كم شود. لذا امروزه تصميماتي در اين زمينه اتخاذ شده است مثلاً مصرف بنزين بدون سرب و گازسوز كردن اتومبيلها و تغييراتي در سيستم سوخت اتومبيل از آن جمله است.
گياهان كنار خيابانهاي تهران حالت زردي داشته و شادابي در آنها ديده نميشود كه اين بدليل مسموميت ناشي از سرب است.
اما سرب براي انسان نيز زيانآور است. افراد در شهرهاي بزرگ در معرض آلودگي ناشي از سرب بوده و ضريب هوشي(IQ) آنها كم ميشود. اُفت تحصيلي دانش آموزان در مدارس و رفتارهاي تهاجمي و بي مورد كه در بعضي از افراد مشاهده ميشود ناشي از آلودگي سربي است. همچنين افسردگي، بيماريهاي قلبي و عروقي و .... همگي از اين جملهاند.
گياهان نسبت به آلودگيهاي سرب حساسيتهاي متفاوتي نشان ميدهند. بعضي از آنها سرب بيشتري جذب كرده و بعضي ديگر جذب سربشان كمتر است. هر چه پهنك برگ گياه بزرگتر باشد، جذب سرب بيشتر است.
|
كادميوم
|
|
عنصر ديگري كه مسموميت آن مطرح بوده كادميوم است كه همانند سرب براي گياه، انسان و حيوان زيانآور است. مشكل آلودگي كادميوم ناشي از همان مصرف سوخت است.
|
منابع مسموميت ناشي از كادميوم
|
|
- سوخت؛
- آلودگي آبها با پسآبهاي صنعتي؛
- مصرف زياد كود فسفره.
بر طبق تحقيقاتي كه مؤسسه خاكها انجام داده است، كادميوم به صورت ناخالصي در كودهاي فسفري وجود دارد.
كودهايي كه بيش از ppm 100- 7 كادميوم دارند در سالهاي اخير در كشور ما مصرف شدهاند كه باعث افزايش آلودگيهاي خاك ميشوند.
كادميوم از نظر شيميايي خيلي شبيه عنصر روي است. روي بعنوان يك عنصر كم مصرف و ضروري در تغذيه گياه شناخته شده است و نقش بسيار مهم و سودمندي در تغذيه گياه و در كميت و كيفيت محصول دارد. كادميوم به دليل تشابه شيميايي با روي جذب و وظايف متابوليسمي روي را در گياه تقليد ميكند. يعني جايگزين عنصر روي در فيزيولوژي و متابوليسم گياه است.
|
علائم
|
|
- لروز؛
- كاهش كلروفيل؛
- كاهش فعاليتهاي فتوسنتزي گياه؛
- كاهش فعاليتهاي آنزيمي.
|
توضيحاتي پيرامون دو تركيب ديگري كه در شهرهاي بزرگ مشكلآفرين ميباشند:
|
|
1) زيادي غلظت SO2 در هواي شهرهاي بزرگ؛ SO2 در حين اينكه به عنوان يك تركيب گوگردي ميتواند در تغذيه گياه مؤثر باشد، بخشي از نياز گوگردي گياه را تأمين ميكند. غلظت زياد SO2 باعث سوختگي و مسموميت در گياه ميشود.
2) گاز HF؛ اين گاز در حوالي مناطق صنعتي غلظت زيادي دارد و حتي در غلظتهاي بسيار كم براي گياه ميتواند ايجاد مسموميت كند. علائم مسموميت گاز HF مثل زردي و سوختگي نوك برگها ميباشد.
|
