بخش دوم
بررسي و نقد طرح درسهاي ارائه شده در جشنواره سراسري سال 82

مقدمه
بخش دوم اين مجموعه به بررسي و ارزشيابي برخي از طرح درسهاي تنظيم شده در سه درس ادبيات، فيزيک و رياضيات سال اول دربيرستان که توسط دبيران محترم اين دروس در استانهاي مختلف ايران تنظيم شده اند، اختصاص يافته است.
بدين ترتيب که در ابتدا نمونه طرح درس تنظيم شده توسط دبير محترم عيناً ارائه شده است سپس به نقد و بررسي آن طرح درس پرداخته شده و بعد يک نمونه بازنويسي شده، آمده است. ضمن ارج نهادن به زحمات و تلاشهاي همکاران بزرگوار متذکر مي گردد که در اين بررسي هرگز درصدد نيستيم يک الگوي ثابت براي نگارش و تنظيم طرح درس ارائه دهيم؛ اما معلمان و طراحان گرانقدر بايد به اين مسأله توجه داشته باشند که طرح درس، شرح مفصل و سناريوي تدريس نيست، بلکه چارچوب پيش بيني شده اي است که معلم بايد براساس آن فعاليت هاي آموزشي را در کلاس درس دنبال کند. تدريس بدون برنامه اي از قبل طراحي شده، کاري کورکورانه و طراحي بدون اجرا، فعاليتي بي ثمر است که تنها زينت بخش صفحات کاغذ خواهد بود.
تفاوت بين معلم متخصص با تجربه و کارآمد و معلم غير متخصص و بدون تجربه، اين است که معلم متخصص با تجربه قبل از آموزش، در زمينه فعاليت هاي آموزشي مي انديشد و عناصر دخيل و تأثير بر آن را مورد بررسي قرار مي دهد و سعي مي کند که از مجموعه امکانات در فرآيند ياددهي – يادگيري، بهره گيري مناسب داشته باشد؛ اما معلم غيرمتخصص و بي تجربه بدون انديشيدن به نتايج و فرآيند فعاليت و بهره جويي بهينه از امکانات، شروع به تدريس مي کند.
طرح درس، راهنماي معلم و چارچوبي منظم و سازماندهي شده براي رخدادهاي آموزشي است. در يک طرح درس خوب تنظيم شده، حداقل بايد عناصر و سازه هايي همچون: موضوع درس، رئوس مطالب يا عناوين فرعي درس، هدف کلي، اهداف جزئي و رفتاري، رفتار ورودي دانش آموزان، ارزشيابي تشخيصي، فعاليت آموزشي، روش تدريس، وسايل آموزشي مورد نياز، شيوه ي ارزشيابي پاياني و فعاليت تکميلي مورد بررسي و توجه قرار گيرند. طرح درس بايد به گونه اي تنظيم شود که حتي معلم مبتدي، بتواند با يک نگاه فعاليت هاي آموزشي خود را در کلاس درس دنبال کند.

  نقد و بررسي طرح درسهاي مربوط به درس ادبيات فارسي (2)
شماره 1: طرح درس ارائه شده توسط دبير محترم
عنوان کتاب : ادبيات 1
موضوع درس : تا هست عالمي، تا هست آدمي

اهداف کلي
- آشنايي با نمونه اي از آثار ادبي فارسي در کشورهاي همسايه (تاجيکستان) و پرورش قوه خلاقيت و ايجاد روحيه همکاري و فرصت تفکر در دانش آموزان.
- آشنايي با جلوه هاي تاريخي و اجتماعي ادبيات فارسي برون مرزي.
- آشنايي با برخي از فارسي سرايان برون مرزي (عبيد رجب).
اهداف جزئي
- دانش آموز با شاعران فارسي سراي برون مرزي (تاجيک) آشنا شود.
- دانش آموز به اهميت زبان فارسي دري در بين کشورهاي همسايه پي ببرد.
- دانش آموز با عبيد رجب و نمونه اي از اشعارش آشنا شود.
- دانش آموز با قالب نيمايي بيشتر آشنا شود.
- دانش آموز معني ابيات را بفهمد.
- دانش آموز تشبيه هايي را که در متن درس آمده، تشخيص دهد.
- دانش آموز به تشبيه هايي غير از آنچه که در متن درس آمده پي ببرد.
- دانش آموز با دکتر چمران و نمونه اي از آن آشنا شود.
- دانش آموز با شاعران فارسي سراي برون مرزي (تاجيک) آشنا شود.
- دانش آموز به اهميت زبان فارسي دري در بين کشورهاي همسايه پي ببرد.
- دانش آموز با عبيد رجب و نمونه اي از اشعارش آشنا شود.
- دانش آموز با قالب نيمايي بيشتر آشنا شود.
- دانش آموز معني ابيات را بفهمد.
- دانش آموز تشبيه هايي را که در متن درس آمده، تشخيص دهد.
- دانش آموز به تشبيه هايي غير از آنچه که در متن درس آمده پي ببرد.
- دانش آموز با دکتر چمران و نمونه اي از آن آشنا شود.  

  پيش بايسته ها

- دانش آموز با ادبيات فارسي برون مرزي آشنايي داشته باشد.
- دانش آموز چند شاعر فارسي سراي برون مرزي را نام ببرد.
- دانش آموز در مورد زبان فارسي دري اطلاعاتي داشته باشد.
- دانش آموز در مورد قالب نيمايي اطلاعاتي داشته باشد.
- دانش آموز درآمد بر ادبيات فارسي برون مرزي را ياد گرفته باشد.
- دانش آموز با محمد اقبال لاهوري و آثار و تفکرات او آشنا باشد.
- دانش آموز با محمد ابراهيم صفا معاصر افغانستاني و آثار و افکار او آشنا باشد.
- دانش آموز عوامل اتحاد، وحدت و مليّت را بداند.  

  ارزشيابي تشخيص

بايد متوجه شد که دانش آموز تا چد حد به سؤالات زير پاسخ مي دهد تا بتوان اولين گام تدريس را مشخص کرد.
- حوزه گسترش زبان فارسي قبلاً از کجا تا کجا بوده و اکنون چه تحولاتي پيدا کرده است؟
- زبان فارسي دري چيست؟
- چند شاعر فارسي سراي برون مرزي را نام ببرد؟
- آيا درباره شخصيتهايي چون اقبال لاهوري و محمدابراهيم صفا مي تواند توضيح دهد؟
- آيا ابيات درس بيست و سوم از اقبال و لاله آزاد از محمد ابراهيم صفا را مي تواند معني کند؟
- آيا اطلاعاتي درباره شاعر تاجيک (عبيد رجب) دارد؟
- آيا درباره قالب نيمايي مي تواند توضيحاتي دهد؟
- آيا درباره دکتر چمران مي توان توضيحاتي دهد؟  

  طراحي هندسي کلاس

دانش آموزان پس از گروه بندي (با توجه به امکانات کلاسي)، اگر صندلي باشد به شکل هندسي u طراحي مي شود و اگر ميز و نيمکت باشد به شکل آزمايشگاهي.  

  گروههاي يادگيري در کلاس

گروههاي يادگيري را با استفاده از کارتهاي رنگي، به شکل تصادفي به گروههاي ناهمگن تقسيم مي کنيم (يعني قوي و ضعيف باهم، در يک گروه باشند). تعداد افراد هر گروه بستگي به تعداد دانش آموزان دارد؛ مثلاً اگر 12 نفر باشد به سه گروه 4 نفره.  

  رسانه هاي آموزشي

معلم - کتاب ادبيات - تخته - گچ - تابلو پاک کن - نوار - ضبط صوت - تصوير - نقشه جغرافيايي - روزنامه ديواري - چارت - نقاب - طراحي - کتابچه (دست ساخته خود معلم) - محيط تعاملي - تابلو معلم ساخته - سؤالات از قبل طراحي شده.  

  انتخاب روش

- روش فعال با رويکرد همياري
- روش بديعه پردازي جهت شکوفا کردن قوه خلاقيت در دانش آموزان و ايجاد فرصت تفکر
- روش کارآيي تيم جهت همکاري دانش آموزان و ايجاد فرصت براي تفکر و مشورت
- روش روشن سازي طرز تلقي براي رسيدن به اهداف نگرشي
- روش پرسش و پاسخ
- روش نمايشي
- روش مباحثه
- روش ايفاي نقش
- روش توضيحي