درس 8 : تشبيه
درس 9 : تشبيه بليغ
درس 10 : تشبيه مفرد ،‌تشبيه مركب

درس 8 : تشبيه

(1) دانا چو طبله ي عطار است خاموش و هنر نماي
(2) بلم آرام چون قويي ، سبكبار / به نرمي بر سر كارون همي رفت
(3) دل ما به دور رويت ز چمن فراغ دارد / كه چو سرو پاي بند است و چو لاله داغ دارد
(4) روز چو شمعي به شب زود رو و سرفراز / شب چو چراغي به روز،‌كاسته و نيم تاب
(5) چون آينه، جان نقش تو در دل بگرفته است / دل سر زلف تو فرو رفته چو شانه است

تشبيه : ادعاي همانندي ميان دو يا چند چيز است.
مشبه ، مشبه به ، ادات تشبيه و وجه شبه پايه هاي تشبيه اند.
مشبه : چيزي يا كسي است كه قصه مانند كردن آن را داريم.
مشبه به : چيزي يا كسي كه مشبه به آن مانند مي شود.
ادات تشبيه: واژه اي است كه نشان دهنده ي پيوند شباهت است اين واژه مي تواند حرف ،‌فعل و ... باشد.
وجه شبه : ويژگي يا ويژگي هاي مشترك ميان مشبه و مشبه به است.
وجه شبه معمولاً بايد در مشبه به بارزتر و مشخص تر باشد.
مشبه و مشبه به را طرفين تشبيه مي نامند. اين دو در تمام تشبيهات حضور دارند اما ادات و وجه شبه مي توانند حذف شوند.
براي فهم يك تشبيه بايد به سراغ مشبه به رفت كه مهم ترين پايه ي تشبيه است ؛ زيرا وجه شبه از آن استنباط مي شود.
غرض از تشبيه، توصيف ، اغراق ،‌مادي كردن حالات و ... است.
راز زيبايي تشبيه در همانندي هاي پيش بيني نشده اي است كه براي انسان كشف مي كند.
اين نوع تشبيه كه معمولاً مشبه به آن از حواس مردم عادي دورتر است،‌ذهن را با شگفتي، درنگ و تلاش همراه مي سازد و اين تلاش،‌منشأ لذت هنري است.

1 – پايه هاي تشبيه را نام ببريد؟
مشبه ، مشبه به‌، ادات تشبيه ، وجه شبه

2 – تشبيه را تعريف كنيد؟
ادعاي همانندي ميان دو چيز يا چند چيز است
3 – وجه شبه را تعريف كنيد؟
ويژگي يا ويژگي هاي مشترك ميان مشبه و مشبه به است.

4 – مشبه را تعريف كنيد؟
چيزي يا كسي است كه قصد مانند كردن آن را داريم

5 – غرض از تشبيه چيست؟
توصيف، اغراق،‌مادي كردن حالات و ... است.  

(1) ايام گل چو عمر به رفتن شتاب كرد / ساقي به دور باده ي گلگون شتاب كن
(2) چو درياي خون شد همه دشت و راغ / جهان چون شب و تيغ ها چون چراغ
(3) كه ني ام كوهم ز صبر و حلم و داد / كوه را كي در ربايد تند باد
(4) تو سر و جويباري،‌تو لاله ي بهاري / تو يار غمگساري،‌تو حور دلربايي
(5)دست از مسن وجود چون مردان ره بشوي / تا كيمياي عشق بيابي و زر شوي

وجه شبه و ادات تشبيه را مي توان از تشبيه حذف كرد.
حذف وجه شبه سبب تلاش ذهني و كسب لذت ادبي بيشتر مي گردد و بر تأثير تشبيه مي افزايد. حذف ادات تشبيه، ادعاي اتحاد و هم ساني مشبه و مشبه به را قوت مي بخشد و تلاش و كندوكاو ذهن را افزون مي سازد.
تشبيهي كه ادات و وجه شبه آن حذف شود، «تشبيه بليغ» نام دارد.  

  تشبيه بليغ بر دو نوع است:

1 – اسنادي ،‌كه در آن «مشبه به» به «مشبه» اسناد داده مي شود، مانند : علم نور است.
2 – اضافي كه آن را اضافه ي تشبيهي مي خوانند و در آن يكي از طرفين تشبيه به ديگري اضافه مي شود، مانند: درخت دوستي (مشبه به ، به مشبه) لب لعل (م شبه ، مشبه به) مس وجود، قد سرو و ... تشبيه بليغ رساترين ،‌زيباترين و مؤثرترين تشبيهات است.  

1 – تشبيه بليغ چيست؟ تشبيهي كه ادات و وجه شبه آن حذف شود، تشبيه بليغ نام دارد.
2 – تشبيه بليغ چند نوع است؟ دو نوع :‌اسنادي – اضافه تشبيهي
3 – يكي از زيباترين و مؤثرترين تشبيهات را نام ببريد؟ تشبيه بليغ  

تو همچو صبحي و من شمع خلوت سحرم / تبسمي كن و جان بين كه چون همي سپرم
صلاي يوسف گل شد جهان گير / زليخاي جوان شد عالم پير
ديده ي اهل طمع به نعمت دنيا / پر نشود هم چنان كه چاه به شبنم
بر گل سرخ ازنم، اوفتاده لآلي / همچو عرق برعذار شاهد غضبان  

  تشبيه مفرد :

تشبيهي است كه مشبه به آن يك چيز است و صفت يا صفاتي كه وجه شبه اند از همان يك چيز استنباط مي شوند.  

  تشبيه مركب :

تشبيهي است كه در آن وجه شبه از دو يا چند چيز كه با هم آميخته اند گرفته مي شود.
در تشبيه مركب،‌هيئتي به هيئت ديگر مانند مي شود؛ يعني ، طرفين تشبيه دو چيز يا پيش تر است.
در تشبيه مركب، پيوند دو يا چند چيز در مشبه يا مشبه به مقصود است نهاين كه دو يا چند مشبه يك طرف و دو يا چند مشبه به در طرف ديگر باشند.
اگر حالت تركيب را از هر يك از طرفين تشبيه مركب بگيريم، صلاحيت خود را براي مقابله با طرف ديگر ازدست مي دهد.  

  وجه شبه در تشبيه مركب دو گونه است:

1 – نتيجه اي كه از اجزاي مشبه حاصل مي شود، هم چون نتيجه اي است كه از اجزاي مشبه به پديد مي آيد، مانند : ناتواني در مثال سوم.
2 – شكل و رنگي كه اجزاي مشبه پديد مي آيد ، هم چون شكل و رنگي است كه از اجزاي مشبه به حاصل مي شود مانند : قرارگرفتن دايره اي شفاف بر صفحه اي سرخ رنگ در مثال چهارم.  

1 – تشبيه مفرد را تعريف كنيد؟
تشبيهي است كه مشبه به آن يك چيزاست.

2 – تشبيه مركب را تعريف كنيد؟
تشبيهي است كه در آن وجه شبه از دو يا چند چيز كه با هم آميخته اند، گرتفه مي شود

3 – انواع وجه شبه در تشبيه مركب را نام ببريد؟
الف - نتيجه اي كه از اجزاي مشبه حاصل مي شود. ب – شكل و رنگي كه ازاجزاي مشبه پديد مي آيد.

4 – مقصود در تشبيه مركب چيست؟
پيوند دو يا چند چيز در مشبه يا مشبه به مقصود است نه اين كه دو يا چند مشبه يك طرف و دو يا چند مشبه در طرف ديگر باشند.