واحد 3 – بهداشت

عامل بسياري از بيمارهاي خطرناك، موجودات ريزي هستند كه به آن ها ميكروب مي گويند. ميكروب ها از راه هاي مختلف وارد بدن انسان مي شوند و او را بيمار مي كنند. گاه ميكروب از بدن افراد بيمار به افراد سالم منتقل مي شود و تعداد زيادي را بيمار مي كند، به اين گونه بيماري ها «واگير» مي گويند.
بدن انسان داراي سيستم دفاعي است كه در مقابل ميكروب ها مقاومت مي كند. اما گاهي دفاع طبيعي بدن كافي نيست و ميكروب ها بر انسان غلبه كرده و او را بيمار مي كنند. واكسيناسيون مؤثرترين راه پيشگيري از بسياري بيماري ها ، بخصوص بيماري هاي واگير دوران كودكي است. تعدادي از بيماري ها به وسيله واكسيناسيون نابوده شده اند. اما متأسفانه هنوز دانشمندان موفق به تهيه واكسن بعضي بيماري هاي خطرناك نشده اند مانند ايدز كه بيماري بسيار خطرناكي است. راه انتقال آن شبيه بيماري هپاتيت ب است. اين بيماري با رعايت بهداشت به سادگي قابل پيشگيري است.

  واكسن چيست؟

واكسن، ميكروب ضعيف ، زنده، كشته شده يا سم ضعيف شده ميكروب است كه طبق برنامه اي خاص به صورت خوراكي يا از راه هاي ديگر آن را به بدن انسان وارد مي كنند. در اثر اين عمل كه به آن «ايمن سازي» يا «واكسيناسيون» مي گويند، انسان بيمارنمي شود بلكه نيروي دفاعي بدن او عليه آن ميكروب تقويت مي گردد. به اين ترتيب، حتي در صورت ورود ميكروب قوي، بدن مقاومت مي كند و شخص به بيماري دچار نمي شود و در صورت ابتلا ً بيماري خفيف و بدون عوارض بعدي خواهد بود.
هفت بيماري مهم كودكان كه با واكسيناسيون براحتي مي توان از ابتلا به آن ها پيش گيري كرد عبارتند از : سل، سرخك، هپاتيت، ديفتري، كزاز، سياه سرفه ، فلج اطفال و تعداد ديگري از بيماري ها نيز تا حد زيادي با واكسيناسيون قابل پيشگيري اند. كودكي كه واكسينه نشده به احتمال زياد به بيماري هاي واگير دوران كودكي مبتلا مي شود و حتي اگر از مرگ نجات يابد، ممكن است به عوارض خطرناك بيماري دچار گردد. فلج اندام هاي حركتي، نابينايي ، ناشنوايي و عقب ماندگي جسمي و فكري گاهي نيز به علت ضعيف شدن قواي دفاعي بدن كودك براي ابتلا به ساير بيماري ها آماده مي شود.  

  مراقبت از كودك :

كودك تازه متولد شده موجود ضعيفي است و تا مدت ها نمي تواند نيازهاي خود را رفع كند. به همين دليل والدين و سايرين بايد از او مراقبت كنند و نيازهاي او را تأمين نمايند. كودك بايد در محيطي امن، سالم و پرنشاط زندگي كند تا بتواند خوب رشد و تكامل يابد.
رشد به معناي تغييريافتن اندازه اعضاي مختلف بدن است. از زمان تولد تا به حال مغز شما رشد كرده و دستگاه هاي مختلف بدنتان كامل تر شده است. توانايي يادگيري در طول زندگي و بدست آوردن مهارت هاي مختلف را تكامل مي گويند.
رشد و تكامل كودك از دوره جنيني شروع مي شود و به دو عامل وراثت و محيط زندگي وابسته است. كودك در هنگام تولد، استعداد و خصوصياتي را با خود به همراه دارد كه از پدر، مادر و اجداد به ارث برده است اما شكوفايي استعداد ها، رشد و سلامت او به شرايط و امكانات محيط زندگي وي بستگي دارد.  

  مراقبت هاي قبل از ازدواج:

براي جلوگيري از تولد كودكان مبتلا به بيماري هاي ارثي،‌زوج هاي جوان قبل از ازدواج بايد به پزشك متخصص مراجعه و با او مشورت كنند. در ضمن لازم است از ازدواج هاي فاميلي پرهيز شود.  

  مراقبت هاي دوران بارداري:

زنان باردار بايد از ابتداي بارداري تحت نظر پزشك متخصص يا مراكز بهداشتي درماني قرار گيرند و وضع تغذيه، سلامت ، بهداشت و استراحت آنان كنترل شود. ساير افراد خانواده نيز بايد به اين گونه افراد توجه خاصي داشته باشند . براي حفظ سلامت ما در و جنين، در صورت كامل نبودن واكسيناسيون، به مادر بايد واكسن كزاز تزريق شود. زايمان نيز تحت نظر متخصصين و در مراكز بهداشتي و درماني انجام گيرد.  

  مراقبت هاي بعد از تولد :

رشد و تكامل كودك از تولد تا دو سالگي بسيار سريع است و يادگيري او نيز از همان ابتداي تولد آغاز مي شود.
تغذيه كودك : شير مادر مناسب ترين و بهداشتي ترين غذا براي كودك تا سن 6 ماهگي است. شير مادر نيازهاي رشد جسمي و ذهني كودك را برطرف مي سازد و از بسياري بيماري هاي جلوگيري مي كند. از 6 ماهگي به بعد، علاوه بر شير به غذاي كمكي نياز دارد. بهداشت فردي: شست و شوي روزانه دست ها، صورت و حمام كردن به رشد و سلامت كودك كمك مي كند. لباس هاي كودك بايد مرتب عوض شود، بهتر است لباس او از جنس نخ، سبك و مناسب فصل باشد. محل خواب و استراحت كودك بايد تميز، آرام ،‌بدون گرد و غبار و دماي مناسب باشد. براي حفظ سلامت دندان هاي كودك تا قبل از دو سالگي بايد بعد از هر بار شير خوردن به او آب داد.
مراقبت هاي بهداشتي درماني : كودك بايد از هنگام تولد به طور مرتب توسط پزشك و يا كاركنان مراكز بهداشتي و درماني مورد معاينه قرار گيرد. هر ماه قد و وزن او كنترل شود و وضع رشد و تكامل او در كارت مخصوص ثبت گردد. در سن مناسب ويتامين هاي لازم داده شود و واكسيناسيون انجام شود.
بهداشت رواني : كودكان ملايمت و تندي را از همان روزهاي اول مي فهمند، بنابراين با آنان بايد با محبت رفتار كرد.به علاوه با نرمي و مهرباني صحبت كردن ،‌لالايي گفتن و حرف زدن و خنديدن با كودك به رشد و تكامل بهتر و بيشتر او كمك مي كند.
آموزش و بازي :‌كودك ، بازي را دوست دارد و از اين راه چيزهاي تازه اي ياد مي گيرد. او از دو ماهگي اشياء را تعقيب مي كند و ديدن چيزهاي متحرك را دوست دارد. بعدها راه مي رود، مي دود و پنهان مي شود. اشيايي را كه از او پنهان كرده ايم،‌پيدا مي كند و مي تواند چيزهايي را با خود حمل كند. بازي كردن با كودكان طبيعي است. با فراهم آوردن شرايط مناسب باز مي توان به رشد و يادگيري هر چه بهتر كودكان كمك كرد. حوادث و ايمني : از زماني كه كودك به راه مي افتد، خطر همواره در كمين او است. محل نگه داري و بازي كودك بايد امن باشد. وسايل برقي، پريز و كليد برق، وسايل تيز ، ‌چرخ گوشت ،‌آب گرم ،‌مواد نفتي و داروها بايد از دسترس او دور باشد.
در صورت بسته بندي شدن، امكان بستري شدن بيماران ( بخصوص كودكان) در خانه بهتر است ،‌زيرا اين امر موجب آرامش خاطر و احساس امنيت در آن ها مي شود.  

  مراقبت از بيمار در خانه :

- مهم ترين نكته در پرستاري كودكان صحبت، نوازش و تهيه وسايل سرگرم كننده به تناسب سن آنان است.
- محل استراحت بيمار بايد نورگير و داراي تهويه مناسب، هواي آن تميز و دما در حدود 20 درجه باشد. در زمستان (بخصوص براي بيماران تنفسي) بهتر است هواي اتاق را مرطوب كنيد.
- تب شديد موجب تشنج كودك و آسيب رساندن به مغز او مي شود. به كودكي كه تب دارد نبايد لباس زياد پوشاند و تنها در صورت سرد بودن هوا مي توان روانداز مناسبي روي او انداخت. در صورت بالا بودن تب كودك بهتر است لباس او نرم، خنك و نمدار باشد و مرتب پاشويه شود.
- غذاي بيمار بايد سالم و مقوي باشد، داروهاي وي را نيز بايد به موقع مصرف كند.
درجه حرارت بدن : اغلب درجه حرارت بدن بين 3/36 تا 2/37 درجه سانتي گراد است و افزايش آن را تب مي گويند. درجه حرارت بدن را از مقايسه حرارت پيشاني بيمار با سايرين مي توان دريافت. اما براي تعيين دقيق حرارت بدن از دما سنج استفاده مي شود. تنفس : تنفس طبيعي، آرام و منظم است و در اثر بيماري ممكن است تنفس نامنظم، عميق ، كند يا تند شود.  

  سؤالات واحد 3 – بهداشت
1 – چه عواملي موجب بيماري مي شوند؟

موجودات بسيار ريزي به نام ميكروب كه از راه هاي مختلف وارد بدن انسان مي شوند و او را بيمار مي كنند.  

  2 – چگونه مي توانيد در مقابل بيماري ها از خود دفاع كنيد؟

بدن انسان داراي سيستم دفاعي است كه در مقابل ميكروب ها مقاومت مي كند. اما گاهي مقاومت بدن كافي نيست و ميكروب ها بر انسان غلبه كرده و او را بيمار مي كنند.  

  3 – در كشور ما برنامه واكسيناسيون از چه سني شروع مي شود و شامل چه واكسن هايي است؟

از بدو تولد 1. سل (ب،ث، ژ) 2. فلج اطفال ، 3. هپاتيت ب ، 4. سه گانه (ديفتري – كزاز – سياه سرفه) 5. سرخك  

  4 – واكسن چيست؟

ميكروب زنده ضعيف شده يا كشته شده يا سم ضعيف شده ميكروب است كه طبق برنامه هاي خاصي به صورت خوراكي، تزريقي يا راه هاي ديگر آن را به بدن انسان وارد مي كنند. كه اين عمل را ايمن سازي يا واكسيناسيون گويند كه در اثر اين عمل انسان بيمار نمي شود، بلكه نيروي دفاعي بدن او عليه آن ميكروب تقويت مي گردد.  

  5 – معناي رشد و تكامل چيست؟

رشد به معناي تغيير يافتن اندازه اعضاي مختلف بدن است و توانايي يادگيري در طول زندگي و به دست آوردن مهارت هاي مختلف را تكامل گويند.  

  6 – معلوليت ها و بيماري هاي شديد جسمي و رواني كودك در بدو تولد به چه عواملي بستگي دارد؟

ممكن است ارثي و يا به وضعيت مادر در دوران بارداري و زايمان مربوط باشد.  

  7 – مراقبت هاي بعد از تولد كودك را نام ببريد.

1) تغذيه كودك 2) بهداشت فردي 3) مراقبت هاي بهداشت درماني 4) بهداشت رواني 5) آموزش و بازي 6) حوادث و ايمني
8 – درجه حرارت طبيعي بدن چقدر است؟
اغلب درجه حرارت بدن بين 3/36 تا 2/37 سانتي گراد است و افزايش آن را تب مي گويند.  

  9 – چه نوع بيماري ها يي را واگير مي گويند؟

به بيماري ها يي كه ميكروب آن ها از بدن افراد بيمار به افراد سالم منتقل مي شود و تعداد زيادي را بيمار مي كند، واگير گويند.
10 – تنفس شخص سالم و تنفس شخص بيمار چه تفاوتي با هم دارند؟
تنفس شخص سالم طبيعي ، آرام و منظم است و تنفس شخص بيمار نامنظم، عميق و كند يا تند است.