الف – نظم ( 1 ) 

شاهنامه ي فردوسي :

 شاهکار  آثار حماسي ملي ايران و يکي از عالي ترين نمونه هاي شعر ساده و روان به سبک خراساني است. نظم اين اثر 365 يا 370 هجري شروع مي شود و بعد از سي و پنج سال يعني به سال 400 يا اندکي بعد از آن به پايان مي رسد.

-          موضوع شاهنامه : تاريخ ايران قديم، از آغاز تمدن نژاد ايراني تا انقراض حکومت ساسانيان به دست مسلمانان است.

-          شاهنامه به سه دوره قابل تقسيم است :

1 – دوره اساطيري            2 – دوره پهلواني                  3 – دوره تاريخي

 

-          دوره اساطيري : از عهد کيومرث تا ظهور فريدون ادامه دارد.

-          دوره پهلواني :  که مهم ترين دوره شاهنامه است و از پادشاهي فريدون شروع مي شود و با مرگ جهان پهلوان شاهنامه , رستم به پايان مي رسد .

-          دوره تاريخي : که با ظهور بهمن آغاز مي شود و با شکست ساسانيان به پايان مي رسد.

 

مهم ترين  مأخذ فردوسي در تدوين شاهنامه : شاهنامه ي منثور ابومنصوري

-   ابيات شاهنامه حدود شصت هزار بيت است.

 

-          اهداف فردوسي از تدوين شاهنامه :

1 – احياي زبان فارسي

2 – تقويت روحيه ي مبازره با بيگانگان و بيگانه پرستان

3 – مقاومت در برابر دشمنان

 

-    شيوه ي بيان شاهنامه :

 

سخن فردوسي استواري خاصي دارد. قدرتي که وي در آوردن تعبيرات گوناگون دارد، نوعي عظمت به کلام او مي بخشد.

 

 

-    برخي از ويژگي هاي شاهنامه :

 

- آفريدن معاني و آوردن وصف ها و تشبيه هاي طبيعي.

- ابيات سست و لغات عربي و کلمات نامانوس فارسي در کلام فردوسي بسيار اندک است.

- در توصيف مناظر و نمايش حالات و حتي در بيان مضامين حکمت و عبرت از دقايق بلاغت و صنايع ادبي بسيار فراوان و مناسب استفاده شده است.

- نحوه ي تنظيم و ترکيب و تلفيق داستان ها بسيار هنرمندانه است.

 

 

نظامي و خسرو و شيرين :

نظامي گنجوي شاعر پر آوازه ي قرن ششم و اوايل قرن هفتم، استاد مسلم شعر غنايي و داستان هاي عاشقانه در ادب فارسي است.

 

مهم ترين اثر او « پنج گنج » يا « خمسه » که عبارتند از : مخزن الاسرار، ليلي و مجنون، خسرو و شيرين، هفت پيکر، اسکندر نامه  که تمامي مثنوي ها به سبک عراقي است.

 

- قديمي ترين مثنوي نظامي مخزن الاسرار است و بهترين آنها خسرو و شيرين است.

 

بر جستگي ها و ويژگي هاي شعر نظامي :

1 – تشبيهات و توصيفات او، زيبا و هنرمندانه و بسيار خيال انگيزند.

2 – در تصوير جزئيات طبيعت و حالات بسيار تواناست.

3 – انتخاب الفاظ و کلمات مناسب که نتيجه آشکار آن، موسيقي شعر اوست.

4 – ايجاد ترکيبات خاص و ابداع و اختراع معاني و مضامين نو و دلپسند.

 

ابهام در شعر نظامي :

تازگي معاني و ابداع ترکيبات تازه که در شعر نظامي به وفور يافت مي شود، کلام وي را گاهي دچار ابهام مي کند. علاوه بر اين ها کثرت « لغات عربي » و « اصطلاحات علوم » و «اصول و مباني فلسفه و معارف اسلامي » سخن اين شاعر را دشوار و پيچيده کرده است.

 

خود آزمايي : درس دوازردهم

1 – شاهنامه به چند دوره تقسيم مي شود؟

به سه دوره تقسيم مي شود :      1 – اساطيري          2 – پهلواني           3 – تاريخي

 

2 – آيا دوره ي پهلواني مفصل ترين و بهترين قسمت شاهنامه است؟

بله، زيرا جنگ هاي ميان ايران و توران در اين دوره آغاز مي شود و پادشاهان کياني مانند            کيقباد، کيکاووس، ... در اين دوره روي کار مي آيند و پهلوانان مشهور مانند رستم، اسنفنديار و سهراب در اين عهد ظهور مي کنند.

 

3 – چند تراژدي مهم از شاهنامه را نام ببريد؟

رستم و سهراب، رستم و اسفنديار و داستان سياوش

 

4 – نام قديم ترين مثنوي نظامي چيست و طرح آن چگونه است؟

قديم ترين مثنوي نظامي مخزن الاسرار است. اين مثنوي کوتاه و 2260 بيت دارد و حاوي انديشه هاي زاهدانه و عارفانه است – داراي 20 مقاله است و در هر مقاله اي پس از شرح عنوان مقاله، براي تاثير گذاري بيشتر داستاني کوتاه اما پر محتوا و دلنشين روايت شده است.

 

 

	1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11-12-13-14-15
	13